پروژه زنامیا؛ تلاش روسیه برای روشن کردن زمین در شب با آینه‌های فضایی

کد خبر: ۹۳۰۸۱۱

تاریخ انتشار: ۲۱ : ۲۲ – ۲۶ تیر ۱۴۰۵

پروژه زنامیا؛ روسیه نیز زمانی در پی روشن کردن زمین از فضا بود

در اوایل دهه ۱۹۹۰، روسیه طرحی جسورانه برای روشن کردن زمین از فضا طراحی کرد. این پروژه که زنامیا (به معنای پرچم پیروزی) نامیده می‌شد، ایده‌ای از ولادیمیر سیروماتنیکوف، مهندس برجسته هوافضای روسیه بود که پیش از این سیستم اتصال فضاپیمای آپولو-سایوز را در مأموریت تاریخی سال ۱۹۷۵ طراحی کرده بود.

به گزارش انتخاب، حدود سه دهه پیش فضانوردان ایستگاه میر، آینه‌ای به قطر ۲۰ متر را در مدار زمین گشودند تا نور خورشید را به قاره‌ای در تاریکی هدیه دهند.

این پروژه ابتدا به عنوان بادبان خورشیدی برای پیشرانه فضاپیماها طراحی شده بود، اما پس از فروپاشی شوروی، به سمت کاربردهای عملی‌تر یعنی روشنایی زمین تغییر مسیر داد.

طبق گزارش آی‌اف‌ال ساینس، در ۲۷ اکتبر ۱۹۹۲، آینه «زنامیا-۲» از پایگاه فضایی بایکونور در قزاقستان به فضا پرتاب شد. این آینه ۲۰ متری که از پلاستیک پوشیده با لایه آلومینیوم ساخته شده بود، وزنی کمتر از ۴ کیلوگرم داشت و به اندازه کاغذ نازک بود. در ۴ فوریه ۱۹۹۳، فضاپیمای بدون سرنشین «پروگرس ام-۱۵» که آینه زنامیا-۲ را حمل می‌کرد، از ایستگاه فضایی میر جدا شد و با چرخش حول محور خود، آینه را مانند چتری غول‌پیکر در مدار زمین گشود.

نتیجه آزمایش، هرچند کوتاه‌مدت، موفقیتی چشم‌گیر بود. آینه، پرتوی از نور خورشید را با روشنایی معادل ماه کامل و به پهنای حدود ۵ کیلومتر، به مدت ۶ دقیقه روی اروپا تاباند و با سرعت ۸ کیلومتر بر ثانیه از فرانسه تا غرب روسیه حرکت کرد.

با وجود پوشش ابری سنگین، برخی ناظران زمینی فلاشی از نور را مشاهده کردند و فضانوردان میر نیز دیسکی کم‌نور را روی سطح سیاره دیدند. این موفقیت نسبی، الهام‌بخش برنامه‌های بزرگ‌تری شد و سیروماتنیکوف از طرح نهایی خود برای استقرار شبکه‌ای از ۳۶ آینه فضایی با قطر ۲۰۰ متر خبر داد که می‌توانستند نوری ۵۰ برابر درخشان‌تر از ماه را روی زمین متمرکز کنند.

اما ادامه پروژه با شکست مواجه شد. در ۵ فوریه ۱۹۹۹، آینه بزرگ‌تر «زنامیا-۲.۵» با قطر ۲۵ متر، که قرار بود منطقه‌ای به پهنای ۷ کیلومتر را با روشنایی ۵ تا ۱۰ برابر ماه کامل روشن کند، حین باز شدن به آنتن فضاپیما گیر کرد و پاره شد.

تلاش‌های کنترل مأموریت برای آزادسازی آینه بی‌نتیجه ماند و آینه به همراه فضاپیما به جو زمین بازگشت و در اقیانوس آرام سوخت. این شکست، پایان عملی پروژه زنامیا بود و برنامه «زنامیا-۳» با آینه‌ای ۷۰ متری که قرار بود در سال ۲۰۰۱ پرتاب شود، به دلیل کمبود بودجه لغو گردید.

با وجود پایان پروژه، میراث زنامیا همچنان در محافل علمی زنده است. این آزمایش نه تنها امکان فنی روشن کردن زمین از فضا را اثبات کرد، بلکه بحث‌های جدی را درباره پیامدهای آن برای اخترشناسی و محیط‌زیست برانگیخت.

اکنون، سه دهه بعد، ایده بلندپروازانه سیروماتنیکوف توسط سرمایه‌گذاران حوزه فضا احیا شده است. استارتاپ آمریکایی رفلکت اوربیتال به‌تازگی مجوز سازمان ارتباطات فدرال را برای پرتاب ماهواره‌ای آزمایشی دریافت کرده و هدف نهایی‌اش را استقرار ۵۰ هزار آینه فضایی در مدار اعلام کرده است تا بتوانند نور خورشید را به هر نقطه تاریکی از زمین بتابانند.

با این حال، این طرح بار دیگر نگرانی‌های جدی اخترشناسان را برانگیخته است. آن‌ها معتقدند انبوه این ماهواره‌های بازتاب‌دهنده، رصد آسمان شب را با اختلال بی‌سابقه مواجه کرده و عملاً پنجره انسان به سوی مشاهده کیهان را مسدود خواهد کرد.