بندر مخا؛ از شهر تاریخی قهوه تا دژ استراتژیک دریای سرخ و تأثیر آن بر جنگ یمن

به گزارش خبرآنلاین، تسلط نیروهای انصارالله بر بندر مخا در استان تعز، فراتر از یک عقب‌نشینی ساده برای دولت تحت حمایت ائتلاف عربستان سعودی در یمن محسوب می‌شود. این بندر تاریخی که در ساحل دریای سرخ واقع شده، موقعیت استراتژیک بسیار مهمی را در فاصله حدود ۶۵ تا ۷۵ کیلومتری شمال تنگه باب‌المندب به نیروهای صنعا ارائه می‌دهد؛ موقعیتی که می‌تواند به‌طور بنیادین معادلات امنیت دریانوردی، موازنه قدرت در یمن و ابعاد بین‌المللی بحران خاورمیانه را تغییر دهد.

بندر مخا کجاست؟ / از مهد قهوه جهان تا کانون لجستیک دریای سرخ بندر و شهر تاریخی مخا (المخا) در استان تعز و در سواحل غربی یمن واقع شده است. این بندر از نظر جغرافیایی تنها ۶ کیلومتر با خطوط اصلی دریانوردی بین‌المللی که اقیانوس هند و دریای عرب را به دریای سرخ و کانال سوئز متصل می‌کند، فاصله دارد. از سده شانزدهم میلادی، مخا به عنوان اصلی‌ترین بندر صادرات قهوه یمن به جهان شناخته شده است. تجار هلندی، بریتانیایی و فرانسوی در سده‌های هفدهم و هجدهم دفاتر تجاری خود را در این شهر دایر کردند. نام این بندر به‌قدری با تجارت این محصول گره خورده که واژه «موکا» (Mocha) در زبان‌های اروپایی به نماد قهوه اصیل یمنی و در نهایت به نوعی نوشیدنی محبوب بر پایه قهوه و شکلات تبدیل شده است.

برداشت قهوه در مخا بر اساس اسناد ثبت‌شده در فهرست پیشنهادی یونسکو، بخش تاریخی مخا به عنوان یک کانون فرهنگی با معماری منحصربه‌فرد اسلامی و تهامی، نمادی از پیوند تاریخی تجارت میان هند، شرق آفریقا و حوزه مدیترانه به شمار می‌رود. تاسیسات مدرن بندر مخا در دهه ۱۹۵۰ میلادی ساخته و در دهه ۱۹۷۰ توسعه یافت. این بندر دارای دو اسکله به طول مجموع ۴۳۰ متر و ظرفیت اسمی ۱.۵ میلیون تن در سال است. اگرچه ظرفیت عملیاتی مخا نسبت به بندر الحدیده محدودتر است، اما ارزش لوجستیکی و موقعیت آن در مجاورت تنگه باب‌المندب، حساسیتی به مراتب بالاتر به آن بخشیده است.

چرا بندر مخا اهمیت راهبردی دارد؟ اهمیت مخا پیش از آنکه متکی بر ظرفیت تخلیه و بارگیری کالا باشد، مبتنی بر جغرافیای ویژه آن است: کلید کنترل باب‌المندب: تنگه باب‌المندب گذرگاهی حیاتی است که حدود ۱۲ درصد از تجارت جهانی و بخش عمده‌ای از ترانزیت انرژی و نفت خام خلیج فارس به سمت اروپا و مدیترانه از آن عبور می‌کند. تسلط بر مخا، اشراف بر ورودی جنوبی این تنگه را به شدت افزایش می‌دهد. پایگاه نظارتی و عملیاتی: مخا برای نیروهای دولت عدن و «نیروهای مقاومت ملی» به رهبری طارق صالح، پایگاهی حیاتی جهت رصد تحرکات دریایی و جلوگیری از پیشروی انصارالله به سمت جنوب بود. فقدان این پایگاه، دفاع از مناطق جنوبی‌تر مانند «ذباب» را متزلزل می‌سازد. مکمل خطوط ساحلی: انصارالله که بخش عمده سواحل استان الحدیده را در اختیار دارد، با تصرف مخا یکپارچگی خط ساحلی تحت کنترل خود را در کرانه غربی یمن تا نزدیکی باب‌المندب تکمیل می‌کند.

پیامدها و نتایج تصرف مخا توسط انصارالله تسلط پایدار انصارالله بر بندر مخا می‌تواند پیامدهای زنجیره‌ای متعددی در سطوح داخلی و بین‌المللی داشته باشد: تغییر موازنه در جنگ یمن: این رویداد را می‌توان بزرگ‌ترین دستاورد ارضی ملموس انصارالله و مهم‌ترین دگرگونی استراتژیک در خطوط نبرد از زمان آتش‌بس سال ۲۰۲۲ دانست که پایگاه‌های رقبای جنوبی را به‌طور مستقیم تهدید می‌کند. اهرم فشار بر خطوط دریانوردی: در شرایطی که درگیری‌های منطقه‌ای عبور و مرور از تنگه هرمز و دریای سرخ را مختل کرده است، استقرار انصارالله در مخا اهرم فشار این گروه بر کشتی‌رانی تجاری متعلق به کشورهای طرف نبرد را دوچندان می‌سازد. پیشروی به سمت ذباب: نگرانی اصلی ناظران بین‌المللی این است که مخا ایستگاه پایانی نباشد، بلکه آغاز تحرک جدید انصارالله برای پیشروی به سمت منطقه «ذباب» و تسلط مستقیم بر باریکه‌ترین نقطه تنگه باب‌المندب تلقی شود. پیامدهای اقتصادی بر بازار انرژی: زنجیره تامین انرژی میان خلیج فارس، اقیانوس هند و کانال سوئز با این تحول تحت تاثیر مخاطرات امنیتی جدید قرار گرفته و هزینه‌های بیمه و ترانزیت دریایی را افزایش خواهد داد. با توجه به موضع‌گیری‌های منطقه‌ای و بین‌المللی، مشخص است که مخا بار دیگر از یک بندر آرام و تاریخی، به یکی از داغ‌ترین نقاط درگیری در جغرافیای سیاسی خاورمیانه تبدیل شده است.