فشار بر نفت ما؛ زمان جدایی اقتصاد از صادرات نفت خام فرا رسیده است

به گزارش خبرآنلاین، نفت در اقتصاد ایران همواره به عنوان یک فرصت و تهدید شناخته شده است. این منبع انرژی به کشور درآمدهای اضافی ارائه کرده و به ایران این امکان را داده تا نسبت به کشورهایی که از منابع نفت و گاز بی‌بهره‌اند، با آزادی بیشتری هزینه کند و منابع بیشتری در اختیار داشته باشد. اما از سوی دیگر، این فرصت به تهدیدی تبدیل شده است زیرا توسعه صادرات غیرنفتی کمتر مورد توجه قرار گرفته است. دولت‌ها به جای تمرکز بر تقویت تولید غیرنفتی، به درآمدهای آسان‌الوصول نفتی و خام تکیه کرده‌اند. این موضوع از نظر آیت‌الله سیدعلی خامنه‌ای دور نمانده است. ایشان در بسیاری از سخنرانی‌های خود به ضرورت تقویت تولید ملی و اقتصاد مقاومتی اشاره کرده و بر لزوم تقویت اقتصاد بدون اتکا به نفت تأکید کرده‌اند.

در دیدار ایشان با کارگران و معلمان در روز جهانی کارگر و روز معلم در اردیبهشت سال ۱۳۷۳، ایشان بیان کردند: «آرزوی واقعی من- که البته ممکن است به این زودی‌ها قابل تحقق نباشد- این است که ما درِ چاه‌های نفت را ببندیم و اقتصاد خود را بر اساس کالاها و محصولات غیرنفتی بنا نهیم. یعنی فرض کنیم این کشور، کالایی به نام نفت ندارد. البته این کار ممکن است در این سال‌ها و به این زودی‌ها عملی نباشد. زیرا دشمنان ایران در دوران رژیم وابسته و فاسد پهلوی، بیش از حد تصور خرابکاری کرده‌اند و چنان ملت و کشور ما را به نفت وابسته نموده‌اند که نشود به این آسانی چنین کاری را کرد. اما روزی باید این کار بشود و آن روز، روزی است که ملت ایران بدون اینکه سرمایه‌های خود را مفت و مجانی به دست کسانی بدهد که با کمال خباثت از ثروت ملی کشورها استفاده می‌کنند، با تکیه بر امکانات ذاتی، روی پای خودش بایستد. متأسفانه امروز این کار امکان‌پذیر نیست.»

ایشان در عید ۷۵ به صراحت گفتند: «نفت مال ماست اما سیاستش در دست دیگران است. چنین سرمایه‌ای مایه دردسر است.» رهبری شهید در آخرین روزهای خرداد ۸۵ تأکید کردند: «از نفت … باید استفاده‌ی بهینه کنیم. کارشناسان می‌گویند – من خودم وارد نیستم؛ آمار و ارقام از کارشناسان است – این پنجاه، شصت میلیاردی که ما از طریق فروش نفت به دست می‌آوریم، با نهصد میلیارد دلار صادرات و معامله و تجارت به دست می‌آید؛ این خیلی مهم است. ما این درآمد را که از طریق نفت به دست می‌آوریم، صرف مسائل روزمره زندگی می‌کنیم؛ این، معنی ندارد؛ باید این‌ها با محاسبه‌ی صحیح انجام بگیرد. ما این نفت را ضایع می‌کنیم؛ البته این، کار امروز و دیروز نیست؛ ده‌ها سال است که بنای اقتصاد و پیشرفت کشور بر این روش گذاشته شده است و یک شبه هم نمی‌شود آن را عوض کرد. من ده، دوازده سال پیش به مسئولان آن روز گفتم آن روزی انسان در قضیه نفت احساس رضایت می‌کند، که کشور قادر باشد با اختیار خودش اعلام کند که من مصلحت می‌دانم امروز تولیدم را فلان قدر کم کنم؛ امروز سر فلان تعداد چاه کشور را طبق مصلحت کشور می‌خواهم ببندم.»

رهبر شهید یک بار دیگر در مرداد ۹۰ و پس از اعمال تحریم‌های نفتی گفتند: «یکی از بزرگترین بلایای اقتصاد و نه فقط اقتصاد ما، بلکه بلایای عمومی کشور، وابستگی ما به درآمد نفت است.» ایشان در سال ۹۱ و پس از مطرح کردن بحث اقتصادی مقاومتی فرمودند: «کاهش وابستگی به نفت یکی از الزامات اقتصاد مقاومتی است. این وابستگی، میراث شوم صد ساله ماست. ما اگر بتوانیم از همین فرصتی که امروز وجود دارد، استفاده کنیم و تلاش کنیم نفت را با فعالیت‌های اقتصادی درآمدزای دیگری جایگزین کنیم، بزرگترین حرکت مهم را در زمینه اقتصاد انجام داده‌ایم. امروز صنایع دانش‌بنیان از جمله کارهایی است که می‌تواند این خلأ را تا میزان زیادی پر کند. ظرفیت‌های گوناگونی در کشور وجود دارد که می‌تواند این خلأ را پر کند. همت را بر این بگماریم؛ برویم به سمت این که هرچه ممکن است، وابستگی خودمان را کم کنیم.»

رهبر شهید در میانه شهریور ۱۳۹۲ با انتقاد از تأثیر تحریم‌ها بر عملکرد اقتصاد ایران گفتند: «امروز شما ملاحظه کنید، وقتی روی نفت ما فشار می‌آورند، ما دچار مشکل می‌شویم، این ناشی از چیست؟ ناشی از این است که ما تکیه‌مان را به نفت از بعد از دوره جنگ و پایان جنگ تا امروز، نتوانستیم کم کنیم، اگر ما تکیه‌مان را به نفت کم می‌کردیم، فشار بر روی نفت این‌قدر برای ما سخت تمام نمی‌شد.» ایشان در روز اول فروردین ۱۴۰۲ در حرم امام رضا بار دیگر به وابستگی اقتصادی به نفت اشاره کردند و فرمودند: «عیب مهم دیگر اقتصاد ما وابستگی به صادرات نفت خام است. ما نفت خام را صادر می‌کنیم، در حالی که اختیار نفت خام در دست ما نیست. آن کسی که نفت ما را وارد می‌کند ــ آن وقتی که اروپایی‌ها نفت ما را می‌خریدند و وارد می‌کردند ــ او از این واردات نفت سود بیشتری می‌برد از ما که نفت متعلق به ما بود و آن را از چاه‌های نفت بیرون آورده بودیم و به او فروخته بودیم. مالیاتی که او می‌گرفت و استفاده‌ای که او می‌کرد، از صاحبان نفت بیشتر بود؛ الان هم همان‌طور است. ما باید بند ناف اقتصاد را از صادرات نفت خام ببریم و بیشتر به فعالیت‌های غیرنفتی بپردازیم. که خوشبختانه آن‌طوری که در گزارش‌ها وجود دارد، حرکت به سمت افزایش صادرات غیرنفتی و فعالیت‌های اقتصادی غیرنفتی شروع شده و کارهای خوبی در حال انجام است.