دلایل ساییدگی و آسیب لاستیک خودرو؛ چرا لاستیک‌ها سریع‌تر فرسوده می‌شوند؟

کد خبر: ۹۳۱۵۹۶
تاریخ انتشار: ۲۲ : ۱۰ – ۳۱ تیر ۱۴۰۵

علت لاستیک سایی ماشین چیست؟ در این مقاله به بررسی دلایل ساییدگی، سیم زدن و پله کردن لاستیک پرداخته می‌شود. لاستیک سایی در خودرو طبیعی نیست و معمولاً به وجود ایراد در جلوبندی، شاسی، میزان فرمان یا تنظیم نبودن باد لاستیک اشاره دارد. نوع ساییدگی لاستیک می‌تواند محل خرابی را مشخص کند؛ برای مثال، ساییدگی از داخل یا بیرون لاستیک معمولاً به تنظیم نبودن زاویه چرخ مربوط می‌شود، در حالی که ساییدگی دو طرف لاستیک اغلب به کم بودن باد و ساییدگی وسط لاستیک به زیاد بودن باد ارتباط دارد. بنابراین، قبل از تعویض لاستیک، باید علت اصلی این مشکل شناسایی و برطرف شود؛ در غیر این صورت، لاستیک جدید نیز دوباره دچار ساییدگی خواهد شد.

دلایل احتمالی ساییدگی یا خرابی لاستیک شامل موارد زیر است:
خرابی جلوبندی، تنظیم نبودن زاویه چرخ، ضربه به شاسی (ساییدگی از داخل لاستیک)
خرابی جلوبندی، تنظیم نبودن زاویه چرخ، آسیب شاسی (ساییدگی از بیرون لاستیک)
کم بودن باد لاستیک و رانندگی طولانی با فشار باد پایین (ساییدگی دو طرف لاستیک)
زیاد بودن باد لاستیک و فشار بیش از حد (ساییدگی وسط لاستیک)
تمام شدن آج یا ادامه رانندگی با لاستیک ساییده و فرسوده (سیم زدن لاستیک)
ضربه شدید به لاستیک، برخورد با جدول یا چاله و تغییر شکل لاستیک (پله کردن لاستیک)
ضربه به دیواره یا فاق لاستیک و آسیب دیدن لایه‌های داخلی (طبله کردن لاستیک)
پایان عمر لاستیک، نور خورشید، گرما یا نگهداری نامناسب (طبله کردن لاستیک)
تنظیم نبودن میزان فرمان، خرابی جلوبندی یا تفاوت فشار باد لاستیک‌ها (کشیدن خودرو به یک سمت)

تشخیص علت لاستیک سایی بدون بازدید خودرو در بسیاری از موارد ممکن نیست؛ به همین دلیل، استفاده از خدمات پنچرگیری سیار می‌تواند اولین قدم برای عیب‌یابی صحیح باشد.

علت لاستیک سایی در بیشتر موارد به تنظیم نبودن زاویه چرخ‌ها مربوط می‌شود. زمانی که چرخ‌ها به هر دلیلی از حالت استاندارد خارج شوند، فشار به جای اینکه روی تمام سطح آج لاستیک پخش شود، فقط به یک قسمت وارد می‌شود و در نتیجه لاستیک از داخل، بیرون یا به صورت نامنظم ساییده خواهد شد. مهم‌ترین علت به هم خوردن زاویه چرخ، خرابی جلوبندی، تنظیم نبودن میزان فرمان، ضربه به شاسی یا برخورد شدید با جدول و چاله است. اگر دو طرف لاستیک ساییده شده باشد، معمولاً باد لاستیک کم است و اگر وسط لاستیک بیشتر خورده باشد، علت آن باد بیش از حد خواهد بود.

اگر لاستیک‌های عقب خودرو دچار ساییدگی غیرعادی شده باشند، برخلاف چرخ‌های جلو، معمولاً مشکل از جلوبندی نیست. اولین قطعه‌ای که باید بررسی شود اکسل عقب است. اگر اکسل به دلیل ضربه یا تصادف تاب برداشته باشد، زاویه چرخ عقب تغییر می‌کند و لاستیک از یک سمت شروع به ساییده شدن می‌کند. بوش‌های اکسل عقب نیز باید بررسی شوند؛ فرسودگی یا پارگی این بوش‌ها باعث می‌شود اکسل در جای خود به درستی قرار نگیرد و به مرور زمان لاستیک سایی ایجاد شود. اگر پس از بررسی اکسل و بوش‌ها ایرادی پیدا نشود، احتمال آسیب دیدن شاسی عقب وجود دارد که معمولاً بعد از تصادف یا ضربه‌های شدید ایجاد می‌شود و تا زمانی که شاسی به حالت استاندارد برنگردد، لاستیک سایی ادامه خواهد داشت.

رایج‌ترین دلایل لاستیک سایی چرخ عقب عبارتند از:
تاب برداشتن یا آسیب دیدن اکسل عقب
خرابی بوش‌های اکسل
آسیب یا کج شدن شاسی عقب بر اثر ضربه یا تصادف

خرابی جلوبندی یکی از اصلی‌ترین دلایل لاستیک سایی است، زیرا وظیفه جلوبندی حفظ زاویه صحیح چرخ‌ها نسبت به سطح جاده است. هر زمان که یکی از قطعات جلوبندی دچار لقی یا فرسودگی شود، زاویه چرخ تغییر می‌کند و لاستیک به جای اینکه به طور یکنواخت روی زمین حرکت کند، از یک قسمت بیشتر ساییده می‌شود. در بیشتر خودروها، خرابی طبق و سیبک فرمان یا به هم خوردن میزان فرمان باعث ایجاد این مشکل می‌شود. به همین دلیل، بعد از تعویض هر یک از قطعات جلوبندی، بهتر است خودرو با دستگاه‌های لیزری میزان فرمان تنظیم شود، زیرا روش‌های سنتی دقت کافی ندارند و ممکن است لاستیک سایی همچنان ادامه داشته باشد.

قطعاتی که بیشتر باعث لاستیک سایی می‌شوند عبارتند از:
طبق
سیبک
سیبک فرمان
میل فرمان
خرابی یا به هم خوردن میزان فرمان

اگر پس از تعمیر جلوبندی و تنظیم میزان فرمان همچنان لاستیک سایی ادامه داشت، احتمال آسیب دیدن شاسی خودرو نیز باید بررسی شود.

پله کردن لاستیک به معنای این است که لاستیک دیگر شکل کاملاً گرد خود را از دست داده و بخشی از سطح آن بیشتر از قسمت‌های دیگر ساییده یا تغییر شکل داده است. در این حالت، حتی اگر چرخ را بالانس کنید، معمولاً لرزش فرمان یا لرزش خودرو هنگام رانندگی از بین نمی‌رود. در بیشتر موارد، برخورد شدید با جدول، افتادن در چاله‌های عمیق یا تصادف باعث آسیب به ساختار داخلی لاستیک و پله کردن آن می‌شود. به همین دلیل این مشکل با بالانس یا تنظیم میزان فرمان برطرف نخواهد شد. اگر میزان پله شدن کم باشد، ممکن است بتوان مدتی از لاستیک استفاده کرد، اما زمانی که لرزش خودرو محسوس باشد، بهتر است لاستیک تعویض شده و از لاستیک پله کرده فقط به عنوان زاپاس استفاده شود.

علائم پله کردن لاستیک عبارتند از:
لرزش فرمان هنگام رانندگی
برطرف نشدن لرزش پس از بالانس چرخ
ساییدگی نامنظم سطح آج

سیم زدن لاستیک به معنای این است که آج و لایه رویی لاستیک آنقدر ساییده یا آسیب دیده که سیم‌های فلزی داخل لاستیک قابل مشاهده شده‌اند. این اتفاق معمولاً زمانی رخ می‌دهد که راننده مدت زیادی با لاستیک فرسوده رانندگی کرده یا بخشی از لاستیک به دلیل برخورد با جسم تیز یا ضربه شدید کنده شده باشد. رانندگی با لاستیک سیم زده بسیار خطرناک است، زیرا مقاومت لاستیک به شدت کاهش پیدا می‌کند و احتمال ترکیدن لاستیک به خصوص در سرعت‌های بالا یا روزهای گرم افزایش می‌یابد. به همین دلیل به محض مشاهده سیم‌های لاستیک، باید از ادامه رانندگی خودداری کرده و لاستیک را تعویض کنید.

خطرات لاستیک سیم زده عبارتند از:
افزایش احتمال ترکیدن لاستیک
کاهش چسبندگی خودرو به سطح جاده
افزایش خطر انحراف خودرو در سرعت‌های بالا
غیرقابل تعمیر بودن لاستیک در بیشتر موارد

طبله کردن لاستیک یا باد کردن لاستیک (دو پوست شدن) زمانی اتفاق می‌افتد که لایه‌های داخلی لاستیک به دلیل ضربه شدید به فاق لاستیک آسیب ببینند. این ضربه ممکن است در اثر برخورد با جدول، چاله‌های عمیق یا تصادف ایجاد شود و باعث شود بخشی از دیواره لاستیک به صورت برآمده یا متورم دیده شود. برخلاف تصور برخی رانندگان، لاستیک طبله شده قابل تعمیر نیست و ادامه رانندگی با آن خطرناک است، زیرا ساختار داخلی لاستیک آسیب دیده و هر لحظه امکان ترکیدن آن، به ویژه در سرعت‌های بالا، وجود دارد. مهم‌ترین دلایل طبله کردن لاستیک شامل برخورد شدید با جدول، افتادن در چاله‌های عمیق، ضربه ناشی از تصادف و آسیب دیدن فاق و لایه‌های داخلی لاستیک است.

اگر روی دیواره لاستیک برآمدگی مشاهده کردید، آن را جدی بگیرید و در اولین فرصت لاستیک را تعویض کنید. استفاده از لاستیک طبله شده، حتی اگر آج مناسبی داشته باشد، توصیه نمی‌شود.

تعویض لاستیک فقط به تمام شدن آج آن محدود نمی‌شود. گاهی ممکن است لاستیک هنوز ظاهر مناسبی داشته باشد، اما به دلیل قدیمی بودن، ترک خوردگی، سیم زدن یا طبله کردن دیگر ایمنی لازم را نداشته باشد. به همین دلیل بهتر است هنگام بازدید لاستیک، علاوه بر آج، وضعیت کلی آن نیز بررسی شود. یکی از اولین مواردی که باید کنترل کنید تاریخ تولید لاستیک است. سپس عمق آج، وجود ترک روی دیواره، بریدگی، برآمدگی یا سیم‌های نمایان شده را بررسی کنید. اگر هر یک از این موارد مشاهده شود، بهتر است لاستیک تعویض شود و از ادامه رانندگی با آن خودداری کنید.

نشانه‌های اصلی زمان تعویض لاستیک عبارتند از:
پایین بودن عمق آج لاستیک
گذشتن تاریخ مصرف یا قدیمی بودن لاستیک
سیم زدن لاستیک
طبله یا باد کردن لاستیک
پله کردن و لرزش غیرعادی
ترک، بریدگی یا زخم روی دیواره لاستیک

اگر قصد تعویض لاستیک را دارید، ابتدا علت خرابی یا لاستیک سایی را برطرف کنید؛ زیرا در غیر این صورت، لاستیک جدید نیز پس از مدت کوتاهی دوباره دچار همان مشکل خواهد شد.

تنظیم صحیح باد لاستیک تأثیر مستقیمی بر عمر لاستیک، مصرف سوخت، نرمی خودرو و فرمان پذیری دارد. برای بیشتر خودروهای سواری، فشار باد مناسب بین ۲۸ تا ۳۲ PSI است. اگر بخواهید یک عدد ثابت برای تمام سال در نظر بگیرید، ۳۰ PSI انتخاب مناسبی است. در فصل تابستان به دلیل افزایش دمای هوا، معمولاً فشار ۲۸ PSI مناسب‌تر است و در زمستان می‌توان آن را روی ۳۲ PSI تنظیم کرد. مقدار دقیق فشار باد هر خودرو روی برچسب ستون درب راننده یا دفترچه راهنمای خودرو درج شده است و بهتر است همان عدد ملاک قرار گیرد. در مورد باد نیتروژن نیز باید بدانید که تفاوت محسوسی با باد معمولی برای رانندگی روزمره ندارد. نیتروژن گازی خشک و پایدارتر است، اما بسیاری از مراکز آپاراتی دستگاه تولید نیتروژن خالص ندارند و عملاً همان هوای معمولی را با درصد کمی نیتروژن تزریق می‌کنند. بنابراین بهتر است بیشتر از نوع گاز، روی تنظیم صحیح فشار باد لاستیک تمرکز کنید.

تأثیر کم و زیاد بودن باد لاستیک:
باد کم: افزایش مصرف سوخت، ساییدگی دو طرف لاستیک و فشار بیشتر به لاستیک.
باد زیاد: ساییدگی وسط لاستیک، کاهش نرمی خودرو و کاهش چسبندگی لاستیک به سطح جاده.

در بسیاری از موارد، لاستیک سایی به مرور زمان و به دلیل چند اشتباه ساده به وجود می‌آید. برخی رانندگان بعد از برخورد با جدول یا افتادن در چاله، تصور می‌کنند اگر خودرو به ظاهر مشکلی نداشته باشد، نیازی به بررسی جلوبندی نیست. در حالی که همین ضربه‌های به ظاهر کوچک می‌توانند زاویه چرخ را تغییر داده و باعث ساییدگی لاستیک شوند. همچنین پس از تعمیر جلوبندی، حتماً باید میزان فرمان با دستگاه‌های دقیق تنظیم شود، زیرا در غیر این صورت احتمال لاستیک سایی همچنان وجود دارد. بی‌توجهی به فشار باد لاستیک و ادامه رانندگی با لاستیک‌های فرسوده نیز از دیگر عواملی است که عمر لاستیک را به شدت کاهش می‌دهد.

اشتباهات رایج رانندگان که باعث لاستیک سایی می‌شوند:
برخورد مکرر با جدول هنگام پارک کردن
افتادن در چاله‌ها با سرعت زیاد
بی‌توجهی به خرابی جلوبندی
تنظیم نکردن میزان فرمان پس از تعمیر جلوبندی
رانندگی با باد کمتر یا بیشتر از حد استاندارد
ادامه رانندگی با لاستیک‌های فرسوده یا آسیب دیده

لاستیک تنها بخشی از خودرو است که به طور مستقیم با سطح جاده در تماس است؛ به همین دلیل سلامت آن تأثیر مستقیمی بر ترمزگیری، فرمان‌پذیری و ایمنی سرنشینان دارد. اگر متوجه لاستیک سایی، سیم زدن، پله کردن یا طبله شدن لاستیک شدید، ابتدا علت اصلی را برطرف کنید و سپس در صورت نیاز لاستیک را تعویض کنید تا این مشکل دوباره تکرار نشود. همچنین قبل از هر سفر بین شهری حتماً وضعیت لاستیک‌ها، میزان باد، عمق آج و نبود ترک یا برآمدگی را بررسی کنید؛ این چند دقیقه زمان می‌تواند از هزینه‌های سنگین و حتی حوادث جبران‌ناپذیر در جاده جلوگیری کند.