«شگفتی من از زنده ماندن و دیدن ثبت جهانی الموت؛ «چوبک به‌تنهایی این موفقیت را رقم نزد»/ سپاسگزار محبت مردم هستم»

مظاهر گودرزی، پژوهشگر و سرپرست پرونده ثبت جهانی قلعه‌های الموت، به زودی عازم الموت می‌شود، جایی که به مدت ۲۵ سال در آن به کاوش پرداخته است. او در این باره اظهار می‌دارد: «تازه کار ما آغاز شده است و با ثبت جهانی این قلعه، باید پاسخگوی جامعه جهانی باشیم.»

تصاویر خوشحالی حمیده چوبک در کره جنوبی، جایی که چهل و هشتمین اجلاس کمیته میراث فرهنگی یونسکو برگزار شد، در ایران به سرعت منتشر شد. لحظه‌ای که اعلام شد مجموعه قلعه‌های الموت به ثبت جهانی رسیده‌اند، او به نظر خوشحال‌ترین فرد روی زمین بود و خود می‌گوید: «هرگز تصور نمی‌کردم زنده بمانم و ثبت جهانی الموت را ببینم.» او همچنین تأکید می‌کند که در این مسیر ۲۵ ساله «چوبک به تنهایی نبوده» و گروهی از دانشمندان برای ثبت جهانی الموت تلاش کرده‌اند.

گودرزی در گفت‌وگو با خبرآنلاین به تشریح ویژگی‌های قلعه الموت که منجر به ثبت جهانی آن شد، می‌پردازد. متن کامل این گفت‌وگو در ادامه آمده است.

*تصاویری که از شما هنگام اعلام ثبت جهانی قلعه الموت منتشر شد، بسیار مورد توجه قرار گرفت؛ از حس و حال آن لحظه برایمان بگویید؟

در آن لحظه احساس هیجان و استرس داشتم و واقعاً نمی‌توانستم باور کنم که زنده هستم و ثبت جهانی الموت را می‌بینم. وقتی این اتفاق افتاد، خوشحالی و شادمانی بزرگی برایم به ارمغان آورد.

*ویدیو لحظه خوشحالی شما میان مردم ایران خیلی با استقبال همراه شد و در فضای مجازی به سرعت منتشر گردید. مردم واقعاً خوشحال شدند.

از محبت مردم سپاسگزارم، اما واقعاً نمی‌خواهم این موفقیت به نام من مصادره شود. این دستاورد نتیجه تلاش یک گروه بسیار بزرگ است؛ از مسئولان وزارتخانه، سازمان‌ها، مدیران استان، همکاران من در پایگاه، مردم خوب الموت و همه کسانی که در این مسیر همراه بودند. باور کنید یک فرد به تنهایی نمی‌تواند هیچ کاری انجام دهد؛ بدون همکاری و یاری دیگران، چنین موفقیتی ممکن نبود.

*شما به محض بازگشت، دوباره راهی قلعه شدید و حتی فرصتی برای استراحت نداشتید. این انگیزه مضاعف از کجا می‌آید؟

ببینید، تازه کار ما شروع شده است و کارهای زیادی در پیش داریم. اگر تا دیروز تنها در حد امکانات خودمان فعالیت می‌کردیم، از امروز باید پاسخگوی جهان باشیم. ما یک برنامه ۱۰ ساله داریم و اکنون باید گزارش دو سال نخست آن را درباره فعالیت‌هایی که انجام شده، ارائه کنیم. به همین دلیل باید هرچه زودتر بروم، زیرا تا امروز درگیر همین پرونده و آماده‌سازی برای این سفر بودیم. حالا که برگشته‌ام، باید سریعاً به دنبال ادامه کارها باشم. واقعیت این است که کار تمام نشده و تازه آغاز شده است. هم‌اکنون سرعت کارها افزایش یافته و مسئولیت ما نیز سنگین‌تر شده است. از این به بعد منتظر حمایت‌ها، اعتبارات و توجهات بیشتری هستیم که ان‌شاءالله محقق شود.

*این پرونده از چه زمانی آغاز شد و روند ثبت جهانی آن چگونه پیش رفت؟

شروع این پرونده به حدود ۲۵ سال پیش برمی‌گردد. از زمانی که فعالیت‌مان را در پایگاه آغاز کردیم، با این هدف پیش رفتیم که روزی بتوانیم این مجموعه را ثبت جهانی کنیم. البته روند بسیار طولانی بود تا پس از چند سال کاوش، توانستیم چهره‌ای از الموت را به دنیا معرفی کنیم. پس از آن پرونده وارد فهرست موقت شد و در نهایت با همکاری بسیاری از عزیزان و کمک‌هایی که داشتند، ثبت جهانی شد. ما فراز و نشیب‌های زیادی را پشت سر گذاشتیم، اما خوشبختانه با همکاری همه عزیزان از سطح وزارتخانه تا استان، این اتفاق رقم خورد. خواهش می‌کنم این را بنویسید که چوبک به تنهایی نبود؛ چوبک به‌تنهایی الموت را ثبت جهانی نکرد؛ او تنها یکی از اعضای گروهی از دانشمندان بود که در این مسیر حضور داشتند تا این موفقیت به دست آید.

*مجموعه قلعه‌های الموت چه ویژگی‌هایی داشت که توانست در یونسکو به ثبت جهانی برسد؟

این مجموعه یکپارچه است؛ به این معنا که یک مفهوم تعریف‌شده دارد و عناصر آن به هم متصل و در پیوند با یکدیگر هستند و نمی‌توان یکی از عناصر آن را جدا کرد. این مجموعه در بستر طبیعی کوه‌های البرز قرار گرفته و قلعه‌ها بر اساس موقعیت جغرافیایی خود، یکدیگر را پشتیبانی و حفاظت می‌کردند. قلعه اصلی، یعنی قلعه الموت، مرکز فرمانروایی بوده است. قلعه مهم دیگر، قلعه لمبسر، بزرگ‌ترین قلعه منطقه و در الموت غربی قرار دارد و محل استقرار نایب‌الحکومه و جانشینان حاکمان اسماعیلی بوده است. پس از آن، قلعه نویزرشاه قرار دارد که احتمالاً همان «میمون‌دژ» است. این قلعه، مرتفع‌ترین قلعه مجموعه است که ارتفاعی بیش از دو هزار و هشتصد متر از سطح دریا دارد و هنوز هم غیرقابل تسخیر است. قلعه شمس‌کلایه نیز با داشتن هفت غار، یک منطقه راهبردی محسوب می‌شده و احتمالاً محل استقرار نظامیان و انبار مهمات و سلاح بوده است. قلعه شیرکوه در مسیر طالقان، قلعه ایلان در مسیر مازندران و قلعه قسطین‌لار نیز دروازه جنوبی و غربی منتهی به قزوین را کنترل می‌کرده‌اند. ویژگی مهم این مجموعه، همین یکپارچگی آن است؛ اینکه همه این قلعه‌ها یک داستان مشترک دارند و در حوزه حفاظت، نگهبانی و دفاع، همدیگر را پوشش می‌دادند و مکمل یکدیگر بودند. همین ویژگی، یکی از نقاط قوت پرونده ثبت جهانی بود. نکته مهم دیگری که یونسکو بر آن تأکید کرد، وجود پایگاهی فعال برای این مجموعه است؛ پایگاهی که به‌صورت مستمر آثار را کاوش، پژوهش، حفاظت، مرمت، پایش و برای حضور گردشگران آماده‌سازی می‌کند.