چین و روسیه؛ گزینه‌های جدید ایران برای دریافت خط اعتباری

به گزارش خبرآنلاین، تنش‌ها میان ایران و ایالات متحده به مرحله‌ای جدید وارد شده است، به‌طوری‌که با اعلام محاصره دریایی عربستان سعودی از سوی حوثی‌های یمن، جغرافیای بحران اخیر در خاورمیانه به دریای سرخ نیز کشیده شده است. با آغاز این محاصره و حملات حوثی‌ها به چند نفتکش مرتبط با عربستان و بنادر جیزان و ینبع، قیمت نفت از ابتدای هفته جاری دوباره به بیش از ۱۰۰ دلار رسیده است.

در این زمینه، محمد حسین معماریان، تحلیل‌گر اقتصاد سیاسی، به خبرآنلاین گفت: مهم‌ترین رویدادی که در این مدت رخ داده، شکل‌گیری تنش میان انصارالله یمن و عربستان سعودی است که به ناامنی در دریای سرخ منجر شده است. بسته شدن یا اختلال در روند حمل و نقل در تنگه هرمز، سناریویی است که در طول جنگ ۴۰ روزه نیز چند بار مطرح شد، اما در عمل این اتفاق نیفتاد تا هفته گذشته که انصارالله محاصره دریایی سعودی را اعلام کردند.

او ادامه داد: عربستان سعودی از طریق دریای سرخ و بندر ینبع روزانه ۴.۵ میلیون بشکه نفت صادر می‌کرد که این موضوع تا حدی از فشار ناشی از مسدود شدن تنگه هرمز می‌کاهد. با اعلام محاصره دریایی سعودی، سرنوشت این نفت نامشخص می‌شود و به این ترتیب فشار بیشتری بر بازار نفت وارد خواهد شد. تا به امروز، «ضربه‌گیرهایی» مانند ذخایر استراتژیک کشورها یا کاهش خرید چین توانسته بودند تا حدی اثر بسته بودن تنگه هرمز را خنثی کنند، اما اکنون این ضربه‌گیرها دیگر اثربخشی سابق را نخواهند داشت.

او اعلام محاصره دریایی از سوی انصارالله را مهم‌ترین عاملی دانست که در نهایت نرخ هر بشکه نفت را به بیش از ۱۰۰ دلار رساند، هرچند که تنش نظامی میان ایران و ایالات متحده نیز بر این افزایش تأثیرگذار بوده است. این تحلیل‌گر اقتصاد سیاسی در خصوص پیش‌بینی چشم‌انداز روزهای آینده بازار نفت توضیح داد: به نظر من، همه چیز تا حد زیادی به این موضوع وابسته است که انصارالله چقدر این محاصره و اجرای آن را جدی خواهد گرفت. تداوم محاصره عربستان می‌تواند به تسریع روند کاهش ذخایر نفتی در جهان منجر شود. حتی پیش‌بینی می‌شود شرایط برای «روز صفر جهنمی» یعنی زمانی که ذخایر نفت به پایان برسد، تا سپتامبر مهیا شود. هر چه سرعت خالی شدن ذخایر جهانی نفت بیشتر شود، میزان افزایش قیمت نفت نیز بیشتر خواهد بود.

شدت محاصره عربستان، قیمت آتی نفت را تعیین خواهد کرد. اقدام انصارالله در قبال محاصره عربستان می‌تواند ابعاد بسیار بزرگ‌تری پیدا کند. حوثی‌ها نشان داده‌اند که اگر ریاض به خاک این کشور حمله کند، آن‌ها ابایی از هدف قرار دادن زیرساخت‌های نفتی عربستان ندارند. وقوع چنین اتفاقی می‌تواند مدت زمان بحران قیمت جهانی نفت را بسیار بیشتر از طول دوره جنگ و درگیری نظامی کند.

معماریان در این خصوص گفت: در بازار جهانی نفت این‌گونه تحلیل می‌شود که اگر در جریان نفت اختلالی پیش بیاید و این مسیر مسدود شود، یک سطح از اثر بر بازار ایجاد می‌شود، اما هنگامی که زیرساخت‌ها مورد اصابت قرار می‌گیرند، سطحی دیگر و بسیار شدیدتر از تأثیرگذاری بر بازار جهانی نفت به وجود می‌آید. حمله به زیرساخت‌ها می‌تواند بازار را تا چند ماه دچار تلاطم کند.

او ادامه داد: به این اعتبار، حمله به بندر ینبع یا میادین نفتی سعودی می‌تواند به سرعت هم میزان تنش قیمتی و هم دامنه زمانی افزایش قیمت نفت را افزایش دهد. حمله به بندر جیزان البته تأثیر چندانی بر بازار نفت نخواهد داشت و بیشتر بر بازار فرآورده‌های نفتی تأثیرگذار خواهد بود. بازار فرآورده‌های نفتی امروز با گرانی و نوسانی بیشتر از بازار نفت مواجه است. اگر ضربه به زیرساخت‌های ینبع قوی و مؤثر باشد، چند ماه طول خواهد کشید تا ظرفیت صادراتی عربستان دوباره به حالت عادی برگردد.

افزایش قیمت نفت تورم را بالا می‌برد و رشد اقتصادی را کاهش می‌دهد. برخی محاسبات نشان می‌دهد به ازای هر ۱۰ دلار افزایش قیمت جهانی نفت، ۰.۲ درصد از میزان رشد اقتصادی کشورهای جهان کاسته خواهد شد. پیش از حمله ۹ اسفند، قیمت هر بشکه نفت خام برنت حدود ۶۸ دلار بود و در اوج جنگ، هر بشکه نفت تا حدود ۱۲۰ دلار افزایش یافت. پیش‌بینی می‌شود کاهش رشد جهانی در پی حمله آمریکا به ایران به یک درصد نیز برسد.

معماریان در این باره پاسخ داد: من این رقم را محاسبه نکردم، اما یک بررسی اجمالی نشان می‌دهد این نرخ می‌تواند درست باشد. افزایش قیمت جهانی انرژی به طور حتم به کاهش رشد منجر خواهد شد. به‌طور مشخص، افزایش قیمت نفت و فرآورده‌های نفتی به افزایش نرخ تورم، ایجاد کسری تجاری، افزایش هزینه‌های خانوار و در نهایت کاهش تقاضای کل منجر می‌شود و به این شکل از میزان رشد اقتصادی خواهد کاست.

تنش میان ایران و آمریکا می‌تواند برای ماه‌ها و حتی چند سال دیگر ادامه یابد و این امر ضرورت برنامه‌ریزی برای انواع سناریوها را بیش از هر زمان دیگری ضروری کرده است. اداره اقتصادی که تحت فشار تحریم، حملات نظامی و محاصره اقتصادی قرار دارد، الزاماتی دارد که اگر رعایت نشود، می‌تواند شدت فشارها را افزایش دهد. در این باره، معماریان تأکید کرد: بحث‌های زیادی در مورد مذاکرات و نقش دیپلماسی مطرح می‌شود که من به دلیل عدم تخصص در این زمینه، خیلی وارد آن نمی‌شوم. اگر امکانی وجود داشته باشد که آمریکا با گفتگو به حقوق کشورمان احترام بگذارد و منافع ایران را تأمین کند، بسیار عالی است و اقتصاد نیز از زیر فشار خارج خواهد شد. اما به شرطی که چنین چیزی ممکن باشد و دو طرف به آن تن دهند.

او افزود: در غیر این صورت، سیاست‌گذار اقتصادی باید زمینه تاب‌آوری بیشتر کشور را فراهم کند. ایران در گام نخست نباید به هیچ وجه ابزار اصلی خود یعنی اداره تنگه هرمز را از دست بدهد و این ابزار مهم را باید حفظ کند. اولویت‌گذاری ارزی باید به گونه‌ای باشد که ارز مورد نیاز برای کالاهای اساسی و مواد اولیه تولید تأمین شود و به اصطلاح کشور چرخ کشور بچرخد.

تحلیل‌گر اقتصاد کلان به ضرورت تأمین خط اعتباری اشاره کرد و گفت: از این طریق می‌توانیم تا زمانی که مشکلات فعلی مرتفع نشوند، نیازهای اساسی کشور را تأمین کنیم. اقتصادی چون چین یا حتی روسیه می‌توانند به راحتی چنین امکانی را برای ما فراهم کنند، بدون آنکه فشار خاصی به خودشان بیاید. همچنین باید دیگر مبادی وارداتی کشور را تقویت کنیم تا بتوانند جایگزین مسیر جنوبی شوند.