حسین طائب: «حاج میثم» به راس بسیج بازگشت؛ نامی که دیگر در سایه نیست بعد از ۱۷ سال

محمدحسن نجمی: حسین طائب یکی از چهره‌های امنیتی جمهوری اسلامی است که بخش عمده‌ای از مسیر حرفه‌ای خود را در سکوت سپری کرده، اما در دهه ۹۰ خورشیدی به یکی از شناخته‌شده‌ترین مدیران امنیتی کشور تبدیل شد. این شهرت بیشتر به دلیل تعاملات سازمان متبوع طائب با دولت‌های حسن روحانی است؛ در آن سال‌ها نام سازمان اطلاعات سپاه و به‌ویژه ریاست آن بیشتر بر سر زبان‌ها افتاد.

اکنون، پس از چهار سال دوری از سمت رسمی، طائب به جایگاهی بازمی‌گردد که در سال ۱۳۸۸ از آن خداحافظی کرده بود؛ سازمان بسیج؛ این بار با حکم آیت‌الله سید مجتبی حسینی خامنه‌ای. او سال‌ها در وزارت اطلاعات و سپاه فعالیت کرده و مدتی نیز فرمانده بسیج بود و سپس به مدت ۱۳ سال ریاست سازمان اطلاعات سپاه را بر عهده داشت؛ نهادی که در دوران مدیریت او به یکی از مهم‌ترین بازیگران امنیت داخلی و پرونده‌های سیاسی ـ امنیتی تبدیل شد. این انتصاب را نمی‌توان صرفاً بازگشت یک فرمانده سابق به یک سمت قدیمی دانست؛ با توجه به شرایط کنونی کشور، این انتصاب بازگشت چهره‌ای است که بخش بزرگی از کارنامه‌اش با امنیت داخلی، اطلاعات و بسیج مرتبط است.

طائب متولد ۱۳۴۲ در تهران است. بنا بر روایت خودش، دیپلم ریاضی گرفته و پس از انقلاب فرهنگی میان ادامه تحصیل دانشگاهی و رفتن به حوزه مردد بود. در نهایت راهی قم شد و تحصیل علوم حوزوی را آغاز کرد. او چهار برادر دارد و یکی از برادرانش، حسین، در عملیات کربلای ۵ به شهادت رسید. روایات زیادی وجود دارد که طائب پس از شهادت برادرش حسین، نام او را جایگزین نام خود که «حسن» بوده، کرده است؛ با این حال خود طائب درباره این موضوع سکوت کرده است اما روزنامه جوان نزدیک به سپاه پاسداران سال‌ها قبل در گزارشی این موضوع را تأیید کرده بود. برادر دیگرش، «علی»، دانشجوی رشته فیزیک دانشگاه تهران بود و بعد از انصراف به حوزه علمیه قم رفت. علی طائب نماینده سابق ولی فقیه در قرارگاه ثارالله بود و تیرماه ۱۴۰۴ چند روز بعد از پایان جنگ ۱۲ روزه درگذشت. برادر دیگرش، «مهدی طائب»، پس از کلاس ششم به حوزه رفت و از سال ۱۳۸۸ فرمانده قرارگاهی با نام «عمار» را بر عهده دارد؛ اطلاعات زیادی از این قرارگاه در دست نیست اما سخنرانی‌های مهدی طائب شهرت زیادی را برای او به ارمغان آورده است؛ شهرتی که به خاطر اظهارنظرهای جنجالی‌اش است.

ورود طائب به ساختار امنیتی جمهوری اسلامی به سال‌های نخست پس از انقلاب بازمی‌گردد. او پس از مدتی تحصیل در قم به تهران و سپس مشهد رفت و در ادامه به مدیرکلی اطلاعات قم رسید. بخش مهمی از سابقه او به وزارت اطلاعات بازمی‌گردد؛ جایی که در دوره وزارت علی فلاحیان در حوزه‌های امنیتی و ضدجاسوسی فعالیت کرد. در همین دوره، طائب با نام مستعار «حاج میثم» شناخته می‌شد. گزارش‌هایی درباره فعالیت او در پرونده‌های حساس سیاسی منتشر شده و گفته شده است که در وزارت اطلاعات پرونده‌ای درباره یکی از فرزندان اکبر هاشمی‌رفسنجانی تشکیل داده بود؛ روایتی که درباره جزئیات آن اختلاف نظر وجود دارد. طائب که از سپاه به وزارت اطلاعات رفته بود، در زمان وزارت علی فلاحیان وزیر اطلاعات دولت هاشمی رفسنجانی، از این وزارتخانه کنار گذاشته شد.

در آبان سال ۱۳۸۸، و در زمان مدیریت تیم محمود احمدی‌نژاد بر روزنامه ایران، این روزنامه گزارشی پیرامون «مهدی هاشمی» ‌فرزند اکبر هاشمی‌رفسنجانی منتشر کرد. در آن گزارش آمده بود که طائب در دولت هاشمی رفسنجانی جزو مدیران وقت ضدجاسوسی بوده و با نام مستعار «میثم» یا «حاج میثم» شناخته می‌شد. نکته این بود که «ایران» در گزارش خود از نام «حسن» برای طائب استفاده کرده بود. طبق این گزارش طائب در آن زمان وزارت اطلاعات، «پرونده‌ای برای یکی از فرزندان هاشمی‌رفسنجانی تشکیل داده بود.» گزارش در ادامه مدعی شد که «با اطلاع رییس‌جمهوری وقت، طائب از وزارتخانه اخراج و به دلیل همین برخورد چکشی وی چندی خانه‌نشین شد.» پس از گذراندن دوره‌ای در بیت رهبری، به ساختار سپاه بازگشت و مسئولیت گرفت. او با حکم یحیی رحیم صفوی فرمانده کل وقت سپاه، معاون فرهنگی ستاد مشترک سپاه پاسداران شد.

با پایان دوران فرماندهی رحیم صفوی و روی کار آمدن محمدعلی (عزیز) جعفری در اتاق فرمانده کل سپاه در سال ۱۳۸۶، طائب جانشین فرمانده نیروی مقاومت بسیج شد. عزیز جعفری یک سال بعد از انتصابش، یعنی از سال ۱۳۸۷ و یک سال پیش از انتخابات ریاست جمهوری سال ۱۳۸۸، دست به تغییری فراگیر و ساختاری در چارت سپاه زد؛ بر این اساس هر استان دارای سپاه استانی شد و ساختار فرماندهی کل سپاه در تهران، در مقیاس استانی برای هر استان تشکیل شد. این تغییر مدتی بعد به ساختار بسیج هم رسید و نیروی مقاومت بسیج به «سازمان بسیج مستضعفین» تغییر نام داد. اینجا بود که نام طائب برای اولین بار در رسانه‌ها دیده می‌شد؛ اما نه با نام «حاج میثم» بلکه با نام واقعی خودش. شاید یکی از نخستین دفعاتی که واژه «انقلاب مخملی» بر زبان یک چهره سیاسی و امنیتی در داخل کشور جاری شد، در یک سخنرانی طائب بود؛ در جمع فرماندهان گردان‌های عاشورای بسیج در سراسر کشور. این واژه از آنجایی اهمیت دارد که دو سال پیش از انتخابات ریاست جمهوری ۱۳۸۸ بود و قبل و بعد از انتخابات پرحاشیه، این واژه به دفعات از سوی مقامات امنیتی و سیاسی شنیده شد. طائب در آن سخنرانی به‌صراحت درباره وقوع یک انقلاب مخملی در ایران صحبت می‌کند: «دشمنان سعی در وقوع یک انقلاب مخملی، تهاجم سیاسی، نفوذ در حاکمیت و ایجاد حاکمیت دوگانه برای ضربه زدن به نظام جمهوری اسلامی دارند که تاکنون با استقامت و پایداری ملت ایران، تلاش دشمنان شکست خورده است.» در این دوره، طائب بیش از گذشته در معرض دید رسانه‌ها قرار گرفت و درباره انتخابات، اصولگرایان، امنیت داخلی و آنچه «تهدید نرم» می‌خواند، سخن می‌گفت. نگاه او به سیاست داخلی، نگاهی به‌شدت امنیتی بود؛ به‌طوری که اعتراض سیاسی، رقابت انتخاباتی و فعالیت مخالفان را در بسیاری از موارد در چارچوب پروژه‌های دشمن برای تضعیف جمهوری اسلامی تحلیل می‌کرد.

تولد سازمان اطلاعات سپاه مهرماه ۱۳۸۸ نقطه عطف کارنامه طائب بود. تنها چند ماه پس از انتخابات پرتنش ریاست‌جمهوری، او با حکم رهبر شهید از فرماندهی بسیج به سازمان اطلاعات سپاه رفت. همزمان با تشکیل اطلاعات سپاه، ساختار اطلاعات سپاه نیز از معاونت به «سازمان» ارتقا یافت. طائب نخستین رئیس سازمان اطلاعات سپاه بود و ۱۳ سال در این جایگاه باقی ماند. این دوره، مهم‌ترین فصل زندگی امنیتی حسین طائب است. سازمان اطلاعات سپاه در سال‌های ریاست طائب به یکی از بازیگران اصلی امنیت و سیاست ایران تبدیل شد. بازداشت‌هایی تحت عنوان آنچه «نفوذ» خوانده می‌شد برای اولین بار در زمان ریاست طائب بر سازمان اطلاعات سپاه انجام شد؛ در این دوران، روزنامه‌نگاران متعددی تحت عنوان نفوذ بازداشت شدند و …. بازداشت افرادی مانند جیسون رضاییان، نازنین زاغری، نزار زاکا و سیامک و باقر نمازی، در زمان مسئولیت طائب انجام شد و همین امر باعث شد تا نام این سازمان در سطح رسانه‌های خارجی نیز به چشم بیاید.

در دولت حسن روحانی، در برخی پرونده‌ها و به‌ویژه در پرونده معروف به «محیط زیستی‌ها»، تفاوت‌هایی در تفسیر و نتیجه‌گیری میان وزارت اطلاعات و سازمان اطلاعات سپاه مشاهده می‌شد. به این ترتیب، طائب از یک مدیر اطلاعاتی به یکی از مهم‌ترین چهره‌های امنیتی نظام تبدیل شد؛ چهره‌ای که کمتر در برابر دوربین ظاهر می‌شد، اما نامش پشت بسیاری از پرونده‌های مهم امنیتی شنیده می‌شد.

پس از ۱۳ سال ریاست بر اطلاعات سپاه، در تیرماه ۱۴۰۱، طائب از این سمت کنار رفت و محمد کاظمی جای او را گرفت. دلیل رسمی این تغییر به‌طور واضح اعلام نشد، اما در فضای رسانه‌ای و سیاسی، گمانه‌زنی‌های مختلفی درباره ارتباط این جابه‌جایی با حوادث امنیتی و خرابکاری‌های سال‌های پایانی مدیریت او مطرح شد. با این حال، طائب از ساختار سپاه کنار نرفت و پس از ریاست اطلاعات سپاه، به عنوان مشاور عالی فرمانده کل سپاه منصوب شد؛ سمتی که نشان می‌داد پایان ریاست او بر سازمان اطلاعات سپاه، پایان حضورش در ساختار امنیتی جمهوری اسلامی نیست. در این مدت نیز طائب بر خلاف دوران مسئولیت رسمی‌اش، در دانشگاه‌ها حضور یافت و کمتر به میدان مصاحبه وارد می‌شد؛ حتی با رسانه‌های همسو با خودش.

چهار سال پس از کنار رفتن از ریاست اطلاعات سپاه، نام حسین طائب دوباره به سرخط رسانه‌ها بازگشت؛ این بار با حکم رهبر سوم جمهوری اسلامی برای فرماندهی سازمان بسیج. البته آشنایی طائب با آیت‌الله سید مجتبی خامنه‌ای به سال‌های فعالیت رسمی‌اش در اطلاعات سپاه و بسیج و حتی مسئولیت در بیت رهبر شهید بازنمی‌گردد؛ آنها از زمان جنگ ۸ ساله عراق و در قالب گردان حبیب با یکدیگر آشنا شده بودند. به این ترتیب، طائب پس از نزدیک به دو دهه دوباره به همان سازمانی بازگشت که پیش از ریاست اطلاعات سپاه، فرمانده آن بود؛ اما این بار تفاوت مهمی وجود دارد: او پس از ۱۳ سال حضور در رأس یکی از مهم‌ترین نهادهای اطلاعاتی جمهوری اسلامی، با تجربه ۱۳ سال ریاست سازمان اطلاعات سپاه به بسیج بازگشته است.