تحول شگفت‌انگیز آیین تدفین در مصر باستان: از تابوت‌های مجلل تا انباشت عمودی اجساد

کد خبر: ۹۳۶۰۸۷

تاریخ انتشار: ۰۷ : ۲۱ – ۳۱ مرداد ۱۴۰۵

خواندنی ها >> خواندنی ها

تحول شگفت‌انگیز آیین تدفین در مصر باستان؛ از تابوت‌های مجلل تا انباشت عمودی اجساد

گورستان تبس در مصر با بیش از ۴۰۰ مقبره، یکی از منابع کلیدی برای درک آیین‌های تدفین در مصر باستان محسوب می‌شود. پژوهش‌های اخیر نشان می‌دهد که نحوه‌ی استفاده از این مقبره‌ها در طول زمان تغییر کرده و با افزایش تعداد تدفین‌ها، فضای داخلی آنها نیز به تدریج دچار تحول شده است.

به گزارش انتخاب، باستان‌شناسان با بررسی مومیایی‌ها، تابوت‌ها، استخوان‌ها و لایه‌های رسوبی مقبره‌ای در تبس، تغییرات شیوه‌های تدفین در مصر باستان را بازسازی کرده‌اند.

این پژوهش بر مقبره‌ی شماره‌ی ۲۰۹ در گورستان غربی تبس متمرکز است که ساخت آن به اوایل دودمان بیست‌وپنجم مصر، در فاصله‌ی ۷۵۴ تا ۶۵۶ پیش از میلاد، برمی‌گردد و تا دوره‌ی بطلمیوسی، یعنی حدود ۳۰۵ تا ۳۰ پیش از میلاد، مورد استفاده قرار گرفته است.

مالک اولیه‌ی این مقبره احتمالاً فردی با مقام بلندپایه و تبار نوبیایی به نام نیسِمرو بوده است. موقعیت مقبره در مسیر یک کانال زهکشی باعث شده بود که در طول قرن‌ها بارها در معرض سیلاب‌های ناگهانی قرار گیرد و همین امر، لایه‌های باستان‌شناسی آن را پیچیده‌تر کرده است.

پژوهشگران برای بازسازی تاریخ تدفین‌ها، موقعیت اجساد، نحوه‌ی قرارگیری آنها، بقایای تابوت‌ها و ترتیب لایه‌های رسوبی را به همراه بررسی استخوان‌ها مطالعه کردند. تمرکز اصلی آنها بر بخشی به نام «اتاقک جانبی ۳» بود که نسبت به سایر قسمت‌های مقبره، نسبتاً دست‌نخورده باقی مانده بود.

در این بخش، بقایای ۱۶ فرد مومیایی‌شده، شامل ۱٬۴۴۴ استخوان، یک سگ مومیایی‌شده و همچنین ۱٬۷۷۵ قطعه استخوان پراکنده از دست‌کم چهار فرد دیگر کشف شد.

جرد کاربالو-پرز، یکی از نویسندگان پژوهش و عضو دانشگاه لا لاگونا در اسپانیا، اظهار داشت که چیدمان اجساد برخلاف تصور اولیه بی‌نظم نبوده است. هر تدفین جدید با توجه به اجسادی که از قبل در اتاق قرار داشتند، انجام می‌شد و نوعی نظم فضایی در طول چند نسل حفظ شده بود.

قدیمی‌ترین تدفین‌ها که به دودمان بیست‌وپنجم تعلق داشتند، عمدتاً به‌صورت فردی انجام شده و اجساد در تابوت‌های جداگانه قرار داشتند. در برخی موارد نیز مردان و زنان از یکدیگر جدا شده بودند، هرچند پژوهشگران تأکید می‌کنند که شواهد موجود برای نتیجه‌گیری قطعی درباره‌ی این الگو کافی نیست.

در دوره‌های بعد، از اواخر دودمان بیست‌وپنجم تا دوره‌ی هخامنشی، اجساد جدید در فضاهایی قرار گرفتند که از قبل مومیایی‌های دیگری در آنها وجود داشت. این امر منجر به افزایش تراکم تدفین‌ها شد و در برخی بخش‌ها اجساد روی یکدیگر قرار گرفتند.

این الگو در دیگر مقبره‌های تبس نیز مشاهده شده است. پژوهشگران تخمین می‌زنند که حدود ۸۰ درصد مقبره‌های مربوط به هزاره‌ی اول پیش از میلاد، بقایای انسان‌هایی از دوره‌های زمانی مختلف را در فضایی مشترک در خود جای داده‌اند.

یکی از مهم‌ترین تغییرات در مراحل بعدی استفاده از مقبره، کاهش چشمگیر استفاده از تابوت بود. اجساد جدید گاهی بدون تابوت و به‌صورت عمودی روی تدفین‌های قدیمی‌تر قرار می‌گرفتند، در حالی که در مراحل اولیه چیدمان اجساد بیشتر به‌صورت افقی بود.

پژوهشگران این تغییر را بخشی از تحول گسترده‌تر آیین‌های تدفین مصر می‌دانند. با افزایش تراکم مقبره‌ها و استفاده‌ی دوباره از فضاهای قدیمی، تابوت دیگر تنها عنصر تعیین‌کننده در سازمان‌دهی فضای تدفین نبود و توجه بیشتری به حفظ بدن مومیایی‌شده و اجرای آیین‌های مربوط به آن معطوف شد.

نحوه‌ی قرارگیری اندام‌ها نیز تغییر کرده بود. در تدفین‌های قدیمی‌تر، بازوها معمولاً کشیده بودند، اما در نمونه‌های متأخرتر بازوها بیشتر به حالت جمع‌شده قرار داشتند.

تفاوت دیگری نیز در اشیای همراه مردگان مشاهده می‌شد. تدفین‌های اولیه با وسایلی مانند آمفورا، جام‌های بخور، حرز و مهره همراه بودند، اما در مراحل بعدی چنین اشیایی کمتر و پراکنده‌تر دیده می‌شدند.

میگل آنخل مولینرو پولو، یکی دیگر از نویسندگان پژوهش، بیان می‌کند که افرادی که در نخستین مراحل در این مقبره دفن شده بودند، احتمالاً جایگاه اجتماعی بالایی داشتند؛ زیرا همراه با تابوت، تورهای تدفینی، حرزها و اشیای ارزشمند دفن شده بودند. در مقابل، اجسادی که بعدها روی یکدیگر قرار گرفتند، اغلب تابوت نداشتند، اما همچنان با دقت مومیایی شده بودند. برخی از آنها نیز همراه با کوزه‌هایی قرار گرفته بودند که احتمالاً به آیینی متفاوت از مراحل اولیه‌ی استفاده از مقبره مربوط می‌شدند.

بخش‌هایی از مقبره در طول زمان دچار تغییرات گسترده‌ای شده بودند. پژوهشگران لایه‌هایی از ماسه، شن، سنگ آهک، گچ، سفال و مواد جابه‌جا‌شده را پیدا کردند که بخشی از آنها حاصل فعالیت انسان و بخشی دیگر احتمالاً نتیجه‌ی سیلاب‌های مکرر بود.

در یکی از اتاقک‌ها، بقایای دست‌کم چهار نفر نشانه‌هایی از قرارگرفتن در معرض حرارت شدید داشتند. آثار سوختگی به‌ویژه روی جمجمه‌ها و اندام‌های پایینی مشاهده می‌شد و پژوهشگران احتمال می‌دهند که دمای محل در مقطعی به حدود ۵۵۰ درجه‌ی سانتی‌گراد رسیده باشد.

در مجموع، یافته‌ها نشان می‌دهد که مقبره‌ی شماره‌ی ۲۰۹ را نمی‌توان صرفاً فضایی ثابت برای نگهداری مردگان دانست. این مکان در طول چند قرن بارها مورد استفاده قرار گرفت، تغییر کرد و با نیازهای نسل‌های بعدی سازگار شد.

به گفته‌ی نویسندگان، هر تدفین جدید تنها به اضافه‌شدن یک جسد جدید منجر نمی‌شد، بلکه به‌تدریج شکل، سازمان و حتی معنای فضای مقبره را نیز تغییر می‌داد. به این ترتیب، مقبره به فضایی پویا تبدیل شده بود که اجساد، اشیای تدفینی، رسوبات و معماری آن همگی در شکل‌گیری تاریخ چندصدساله‌اش نقش داشتند.

این پژوهش در ژورنال Frontiers in Environmental Archaeology منتشر شده است.

به گزارش انتخاب