تولد نوزادان پسر؛ آیا خطرات بیشتری برای مادران به همراه دارد؟

کد خبر: ۹۳۸۹۲۶ تاریخ انتشار: ۴۴ : ۲۰ – ۲۰ شهریور ۱۴۰۵

پدیده‌ای به نام معضل زایمان، یکی از پیامدهای مهم تکاملی راه‌رفتن بر روی دو پا در انسان به شمار می‌آید. نوزادان انسان با مغز و سر بزرگ باید از لگنی عبور کنند که به دلیل سازگاری با راه‌رفتن عمودی، باریک‌تر شده است. سال‌ها تصور می‌شد که این تضاد بین نیاز به مغز بزرگ و لگن مناسب برای راه‌رفتن عمودی، زایمان انسان را در مقایسه با سایر پستانداران به فرآیندی دشوار و طاقت‌فرسا تبدیل کرده است. اما پژوهش‌های جدید این توضیح ساده را به چالش کشیده و نشان داده‌اند که این پدیده ممکن است مختص انسان نباشد.

به گزارش انتخاب، داده‌های زایمان ۱۴۰ گونه پستاندار، از جمله انسان، نشان می‌دهد که مادران هنگام زایمان نوزادان پسر با خطر بیشتری از زایمان دشوار مواجه هستند.

پژوهشگران در مطالعه‌ای جدید، عامل دیگری را به معضل زایمان اضافه کرده‌اند: جنسیت جنین. آن‌ها با بررسی داده‌های زایمان در ۱۴۰ گونه استدلال می‌کنند که در بسیاری از پستانداران، از جمله انسان و نیاکان باستانی‌اش، تولد نوزادان نر برای مادر دشوارتر از تولد نوزادان ماده است.

این خطر ممکن است از نظر تکاملی با مزیتی جبران شود: نوزادان نر بزرگ‌تر می‌توانند در بزرگسالی نیز جثه بزرگ‌تری داشته باشند و نرهای بزرگ‌تر معمولاً فرصت بیشتری برای جفت‌گیری پیدا می‌کنند و در نتیجه، فرزندان بیشتری خواهند داشت. بنابراین، ژن‌های بیشتری از مادر می‌تواند به نسل‌های بعد منتقل شود.

هر روز حدود ۷۰۰ نفر در سراسر جهان هنگام زایمان جان خود را از دست می‌دهند. یکی از عوامل اصلی مرگ‌ومیر، زایمان انسدادی است که معمولاً زمانی رخ می‌دهد که سر نوزاد از اندازه مجرای زایمان بزرگ‌تر باشد. حتی زایمان‌های موفق نیز به حرکات پیچیده‌ای از سوی جنین نیاز دارند تا بتوانند از مسیر باریک رحم به دنیای بیرون عبور کنند. نوزادان معمولاً در حالی وارد لگن می‌شوند که بدنشان به پهلو قرار گرفته است و سپس، هنگام عبور از کانال زایمان می‌پیچند و می‌چرخند.

انسان‌شناسان مدت‌ها تصور می‌کردند که زایمان‌های پرخطر ناشی از کشمکش تکاملی میان دو نیاز هستند: مغزهای بزرگ و راه‌رفتن بر روی دو پا. راه‌رفتن عمودی به لگنی نیاز دارد که از جلو به عقب فشرده‌تر و جمع‌وجورتر باشد؛ در نتیجه، فضای موجود برای عبور نوزاد محدودتر می‌شود.

با این حال، زایمان دشوار پدیده‌ای مختص انسان نیست. پژوهشی توسط نیکول گرونسترا، انسان‌شناس تکاملی دانشگاه وین، نشان داد که «دیستوشی» یا زایمان طولانی و دشوار، در میان پستانداران جفت‌دار بسیار شایع است.

گرونسترا هنگام گردآوری داده‌های مربوط به زایمان متوجه شد که دیستوشی ظاهراً در مواردی که جنین نر است، بیشتر رخ می‌دهد. این مشاهده با یافته‌های پژوهش دیگری از جاناتان ولز، انسان‌شناس دانشگاه کالج لندن، همخوانی داشت. براساس پژوهش، مادران نپالی که پسر به دنیا می‌آوردند، ۱۸ درصد بیشتر در معرض زایمان انسدادی قرار داشتند. همچنین احتمال تولد از طریق سزارین برای مادرانی که در هند پسر به دنیا می‌آوردند، سه درصد بیشتر بود.

گرونسترا و ولز در مطالعه جدید خود بررسی کردند که آیا جنین‌های نر در سایر گونه‌ها نیز می‌توانند خطر بیشتری برای مادر هنگام زایمان ایجاد کنند یا خیر. آن‌ها برای توضیح این ایده، «فرضیه پسر پرهزینه» را مطرح کردند که بر اساس آن، مادران جنین پسر ظاهراً انرژی بیشتری به جنین در حال رشد اختصاص می‌دهند. در نتیجه، نوزادان نر بزرگ‌تر می‌شوند و احتمال زایمان انسدادی نیز افزایش پیدا می‌کند.

گرونسترا برای پستانداران جفت‌دار به دنبال داده‌هایی درباره جنسیت جنین، وزن هنگام تولد و عوارض زایمان گشت. برای گونه‌های وحشی داده‌های چندانی در دسترس نبود. با این حال، گرونسترا و ولز توانستند نتیجه بگیرند که دیستوشی در نرها بیشتر از ماده‌ها رخ می‌دهد؛ دست‌کم در انسان و پنج حیوان اهلی شامل گاو، گاومیش آبی، گوسفند، بز و یک نژاد اسب آمریکایی. همین الگو در بزهای کوهی و فیل‌های آسیایی در اسارت نیز مشاهده شد.

الگویی مشابه در گاوها و گوسفندها، حتی پس از درنظرگرفتن وزن هنگام تولد نیز پابرجا می‌ماند. این موضوع نشان می‌دهد که علاوه بر اندازه بدن، عوامل دیگری مانند تفاوت‌های جنسی در شکل جنین و رفتار آن نیز ممکن است در دشوارتر شدن زایمان نوزادان نر نقش داشته باشند.

نرهای غالب در بسیاری از پستاندارانی که نرهایشان به‌طور محسوسی بزرگ‌تر از ماده‌ها هستند، بیشترین فرصت‌های جفت‌گیری را به دست می‌آورند. بنابراین، مشاهده تفاوت اندازه میان دو جنس از همان مرحله جنینی، نه از دوران بلوغ، می‌تواند از فرضیه پسر پرهزینه حمایت کند. نوزادان نر بزرگ‌تر ممکن است در آینده نسبت به نوزادان ماده فرزندان بیشتری داشته باشند؛ البته در صورتی که خود نوزاد و مادرش از زایمان جان سالم به در ببرند.

باربارا نترسون هوروویتز، پزشک و انسان‌شناس در دانشگاه هاروارد، نسبت به نتیجه‌گیری درباره اهمیت تکاملی یافته‌ها هشدار می‌دهد و می‌افزاید: «اینکه چنین مواردی در طبیعت دیده می‌شوند، به‌تنهایی برای اثبات وجود فشار انتخابی قابل‌توجه کافی نیست.»

کارن روزنبرگ، دیرین‌انسان‌شناس دانشگاه دلاور نیز می‌گوید این مطالعه به نتایج قطعی نرسیده است؛ با این حال، ایده پسر پرهزینه فرضیه‌ای جدید و سنجش‌پذیر در اختیار پژوهشگران قرار می‌دهد. روزنبرگ درباره معضل زایمان می‌گوید: «پژوهش‌هایی از این دست کمک می‌کنند همه عوامل انتخابی احتمالی را که می‌توانند بر زایمان اثر بگذارند، از یکدیگر تفکیک کنیم.»

این پژوهش در نشریه The Anatomical Record منتشر شده است.