طرح جنجالی AFC برای لیگ ملت‌های آسیا؛ آیا صعود ایران به جام جهانی به چالش کشیده می‌شود؟

به گزارش خبرنگار پایگاه خبری طرفداری، کنفدراسیون فوتبال آسیا در حال بررسی طرحی است که می‌تواند به طور قابل توجهی ساختار مسابقات ملی در قاره آسیا را تغییر دهد. بر اساس پیش‌نویسی که به دست خبرنگاران ESPN رسیده، AFC قصد دارد مسابقاتی مشابه لیگ ملت‌های اروپا را در آسیا راه‌اندازی کند؛ تورنمنتی که علاوه بر تعیین قهرمان، می‌تواند به طور مستقیم با مسیر صعود تیم‌های آسیایی به جام جهانی و جام ملت‌های آسیا ارتباط داشته باشد.

طبق این طرح، لیگ ملت‌های آسیا از سال 2030 آغاز خواهد شد و تیم‌های ملی قاره در سه سطح مختلف تقسیم‌بندی می‌شوند. بر اساس پیش‌نویس پیشنهادی AFC، 47 تیم عضو این کنفدراسیون در سه سطح تقسیم خواهند شد؛ به این ترتیب که 18 تیم در سطح یک، 18 تیم در سطح دو و 11 تیم در سطح سه قرار می‌گیرند. در پایان هر دوره دو ساله، صعود و سقوط میان این سطوح انجام خواهد شد. دو تیم برتر هر سطح به صورت مستقیم جابه‌جا خواهند شد و برای برخی دیگر از جایگاه‌ها نیز مسابقات پلی‌آف برگزار می‌شود. به این ترتیب، جایگاه تیم‌ها در ساختار لیگ ملت‌های آسیا می‌تواند تأثیر مستقیمی بر مسیر آنها در رقابت‌های انتخابی جام جهانی و جام ملت‌های آسیا داشته باشد.

یکی از مهم‌ترین بخش‌های طرح AFC مربوط به دوره‌هایی است که لیگ ملت‌های آسیا همزمان با مرحله انتخابی جام جهانی برگزار می‌شود. اولین دوره از این مدل قرار است در چرخه 2032-33 اجرا شود. در این دوره، تیم‌های سطح یک 12 مسابقه انجام خواهند داد؛ 6 بازی در خانه و 6 دیدار خارج از خانه. در پایان مرحله لیگ، 6 تیم برتر سطح یک به صورت مستقیم راهی جام جهانی خواهند شد. تیم‌های هشتم تا دهم نیز وارد مرحله‌ای پلی‌آفی می‌شوند تا برای سهمیه‌های باقی‌مانده آسیا رقابت کنند. در نهایت دو تیم برتر این مرحله جواز حضور در جام جهانی را به دست می‌آورند و تیم سوم نیز به پلی‌آف بین قاره‌ای خواهد رفت.

فرمت پیشنهادی نشان می‌دهد که رقابت برای صعود مستقیم به جام جهانی تا حد زیادی به عملکرد تیم‌ها در سطح یک لیگ ملت‌ها وابسته خواهد بود. با این ساختار، تیم‌های سطح اول علاوه بر رقابت برای قهرمانی لیگ ملت‌های آسیا، برای کسب جایگاه مناسب جهت رسیدن به جام جهانی نیز مبارزه خواهند کرد. این مسئله می‌تواند اهمیت هر مسابقه را افزایش دهد و ساختار فعلی انتخابی جام جهانی در آسیا را به شکل قابل توجهی تغییر دهد.

AFC برای دوره‌هایی که لیگ ملت‌های آسیا با انتخابی جام ملت‌های آسیا همزمان باشد نیز فرمت جداگانه‌ای در نظر گرفته است. اولین دوره این مدل قرار است در سال 2030 برگزار شود و تیم‌ها در آن سه بازی خانگی و سه بازی خارج از خانه انجام خواهند داد. در پایان، تمام تیم‌های سطح یک به همراه 6 تیم برتر سطح دو مستقیماً جواز حضور در جام ملت‌های آسیا را به دست می‌آورند. بر اساس همین برنامه، زمان برگزاری جام ملت‌های آسیا نیز تغییر خواهد کرد و این مسابقات از سال 2031 به 2032 منتقل می‌شود.

لیگ ملت‌های آسیا تنها یک تورنمنت انتخابی نخواهد بود و در هر دوره، رقابت برای قهرمانی نیز برگزار می‌شود. طبق طرح پیشنهادی، 8 تیم برتر سطح یک به مرحله حذفی راه پیدا می‌کنند. مرحله یک‌چهارم نهایی به صورت رفت‌وبرگشت برگزار خواهد شد و پس از آن، نیمه‌نهایی و فینال به شکل متمرکز انجام می‌شود. در نهایت قهرمان لیگ ملت‌های آسیا از میان این هشت تیم مشخص خواهد شد.

یکی دیگر از تغییرات مهم در طرح AFC، کنار گذاشتن تقسیم‌بندی منطقه‌ای است. کنفدراسیون فوتبال آسیا معتقد است تفاوت تعداد کشورها در مناطق مختلف قاره و همچنین اختلاف سطح کیفی مسابقات باعث شده منطقه‌بندی نتواند ساختار مناسبی برای این تورنمنت ایجاد کند. به همین دلیل، در فرمت پیشنهادی جدید، تیم‌ها بدون توجه به منطقه جغرافیایی خود در سطوح مختلف قرار خواهند گرفت.

در پایان هر دوره دو ساله، دو تیم برتر و دو تیم پایین‌تر هر سطح به صورت مستقیم جابه‌جا خواهند شد. علاوه بر این، برای تعیین برخی تیم‌های صعودکننده و سقوط‌کننده نیز پلی‌آف برگزار می‌شود. در این مرحله، چهار تیم پایین‌تر سطح بالاتر مقابل چهار تیم برتر سطح پایین‌تر قرار می‌گیرند تا بخشی دیگر از جایگاه‌های صعود و سقوط مشخص شود.

در پیش‌نویس ارائه‌شده، AFC ایده برگزاری یک تورنمنت مستقل که ارتباطی با انتخابی جام جهانی یا جام ملت‌های آسیا نداشته باشد را نیز بررسی کرده است. با این حال، این ایده به دلیل هزینه‌های بالای برگزاری مسابقات و محدودیت روزهای فیفا مورد استقبال قرار نگرفته و در نهایت مدل پیشنهادی به سمت استفاده همزمان از لیگ ملت‌ها برای رقابت‌های انتخابی رفته است.

پیش از آغاز رسمی این ساختار، AFC قصد دارد یک دوره آزمایشی را در چرخه 2028-29 برگزار کند. در این دوره، نتایج مرحله انتخابی مشترک به جای رده‌بندی فیفا مبنای سطح‌بندی تیم‌ها قرار خواهد گرفت. با این حال، فرمت فعلی انتخابی جام جهانی 2030 در این دوره حفظ می‌شود؛ یعنی تیم‌های سطح یک در سه گروه 6 تیمی قرار می‌گیرند و دو تیم برتر هر گروه مستقیماً راهی جام جهانی خواهند شد. چهار تیم برتر بعدی نیز به مرحله پلی‌آف صعود می‌کنند. در این مرحله، دو تیم برتر سهمیه جام جهانی را به دست می‌آورند و تیم سوم راهی پلی‌آف بین قاره‌ای خواهد شد.

اگر طرح پیشنهادی AFC به تصویب نهایی برسد، لیگ ملت‌های آسیا می‌تواند ساختار فوتبال ملی در قاره را وارد دوره‌ای جدید کند؛ چرا که از یک سو رقابت مستقیمی برای قهرمانی ایجاد خواهد کرد و از سوی دیگر، جایگاه تیم‌ها در این مسابقات می‌تواند به شکل مستقیم روی مسیر صعود آنها به جام جهانی و جام ملت‌های آسیا اثر بگذارد. البته این موارد فعلاً در قالب پیش‌نویس پیشنهادی AFC مطرح شده و برای تبدیل شدن به فرمت رسمی، نیاز به تصویب نهایی خواهد داشت.