چرا هشدارهای پلیس هم نتوانسته کلاهبرداران اینترنتی را متوقف کند؟

به گزارش خبرآنلاین، پیامک‌های جعلی با عناوینی چون «ابلاغیه قضایی» و «بسته پستی» و همچنین لینک‌های آلوده تحت عناوینی نظیر «یارانه»، «سهام عدالت» یا «وام فوری»، تقریباً تمامی کاربران تلفن همراه را حداقل یک بار به خود مشغول کرده است. اما سوال اساسی این است که چرا با وجود اطلاع‌رسانی‌های گسترده، تعداد قربانیان این نوع کلاهبرداری‌ها همچنان کاهش نمی‌یابد؟ کارشناسان بر این باورند که مشکل تنها ناآگاهی مردم نیست. مجرمان سایبری در سال‌های اخیر، همزمان با افزایش آگاهی دیجیتال در جامعه، روش‌های خود را پیچیده‌تر کرده‌اند. آنها دیگر به ارسال انبوه پیامک‌های مشکوک بسنده نمی‌کنند و با سوءاستفاده از نیازها، نگرانی‌ها و حتی هیجان مردم، سناریوهایی را طراحی می‌کنند که در نگاه اول کاملاً واقعی به نظر می‌رسد.

کلاهبرداری تنها با یک لینک نیست تصور رایج این است که کلاهبرداری اینترنتی فقط با کلیک بر روی یک لینک انجام می‌شود، اما گزارش‌های پلیس فتا نشان می‌دهد که دامنه این جرایم بسیار وسیع‌تر شده است. تماس‌های تلفنی با عنوان مأمور بانک یا کارشناس یک نهاد دولتی، ایجاد صفحات جعلی برای فروش کالا، آگهی‌های استخدام، اجاره خانه، فروش خودرو و حتی تبلیغات سرمایه‌گذاری با سودهای غیرمتعارف، تنها بخشی از روش‌هایی است که مجرمان برای فریب شهروندان به کار می‌برند. در بسیاری از پرونده‌ها، مجرمان با ایجاد حس اضطرار، فرصت تفکر را از قربانیان می‌گیرند؛ به عنوان مثال، اعلام می‌کنند که حساب بانکی فرد در معرض مسدود شدن است، پرونده قضایی برای او ثبت شده یا یارانه‌اش قطع خواهد شد. همین فشار روانی باعث می‌شود که بسیاری از افراد بدون بررسی، اطلاعات بانکی یا کدهای امنیتی خود را در اختیار کلاهبرداران قرار دهند.

چرا هشدارها اثرگذاری لازم را ندارند؟ اگرچه پلیس فتا بارها در مورد این شیوه‌ها هشدار داده و رسانه‌ها نیز به طور مداوم آنها را بازنشر می‌کنند، اما واقعیت این است که اطلاع‌رسانی به تنهایی کافی نیست. کلاهبرداران هر بار با ظاهری جدید وارد می‌شوند و از هر موضوعی که در جامعه مورد توجه قرار گیرد، برای طراحی سناریوهای جدید بهره می‌برند. از سوی دیگر، بسیاری از کاربران تصور می‌کنند که چون پیش‌تر درباره این هشدارها شنیده‌اند، دیگر در معرض خطر نیستند؛ در حالی که مجرمان سایبری دقیقاً بر همین اعتماد به نفس کاذب حساب باز می‌کنند. گاهی یک تغییر کوچک در متن پیامک، استفاده از لوگوی یک سازمان یا تماس از شماره‌ای که ظاهری عادی دارد، برای جلب اعتماد کافی است.

سواد دیجیتال؛ حلقه مفقوده مقابله با کلاهبرداری به نظر می‌رسد که مبارزه با کلاهبرداری‌های اینترنتی تنها با دستگیری مجرمان یا انتشار هشدارهای مقطعی به نتیجه نمی‌رسد. آنچه بیش از هر چیز اهمیت دارد، ارتقای سواد دیجیتال شهروندان و تبدیل هشدارها به یک فرهنگ عمومی است؛ فرهنگی که در آن هر پیامک، تماس یا لینکی پیش از هر اقدامی با تردید و راستی‌آزمایی مواجه شود. شاید مهم‌ترین موفقیت کلاهبرداران سایبری نه در مهارت‌های فنی، بلکه در شناخت رفتار انسان‌ها باشد. آنها می‌دانند چگونه حس ترس، طمع، کنجکاوی یا عجله را تحریک کنند و درست در همان لحظه، قربانی را به انجام کاری وادارند که در شرایط عادی هرگز انجام نمی‌داد. شاید به همین دلیل است که با وجود هشدارهای مکرر، این چرخه همچنان ادامه دارد و هر روز قربانیان تازه‌ای به فهرست پرونده‌های پلیس فتا اضافه می‌شوند.