راز بزرگ‌ترین مهاجرت آبزیان: چرا میلیون‌ها سالمون به سمت بالا شنا می‌کنند؟

کد خبر: ۹۳۶۱۶۴ تاریخ انتشار: ۵۸ : ۱۱ – ۰۱ شهریور ۱۴۰۵

میلیون‌ها ماهی سالمون هر سال از اقیانوس آرام به رودخانه‌های زادگاهشان بازمی‌گردند؛ سفری که در آن، خرس‌ها، آبشارها و جریان‌های خروشان در انتظار آن‌ها هستند. این سفر یکی از شگفت‌انگیزترین و خطرناک‌ترین رویدادهای طبیعی در آمریکای شمالی به شمار می‌رود. سالمون‌ها پس از سال‌ها زندگی در اقیانوس، صدها و گاهی هزاران کیلومتر خلاف جریان رودخانه‌ها شنا می‌کنند تا به محل تولد خود برسند؛ سفری که بسیاری از آن‌ها در آن جان خود را از دست می‌دهند.

در جنگل‌های سرسبز شمال غرب اقیانوس آرام، آب رودخانه‌ها به رنگ نقره‌ای، صورتی و قرمز بدن سالمون‌ها می‌درخشد. این ماهی‌ها با تمام قدرت از آبشارها بالا می‌پرند و از جریان‌های خروشان عبور می‌کنند، در حالی که خرس‌های قهوه‌ای در انتظار شکار آن‌ها هستند. این پدیده که به «مهاجرت سالمون» معروف است، هر ساله هزاران گردشگر و دوست‌داران طبیعت را به پارک‌های ملی آمریکا، کانادا و آلاسکا جذب می‌کند. حتی افرادی که قادر به سفر نیستند، می‌توانند این صحنه‌ها را از طریق دوربین‌های زنده SalmonCam مشاهده کنند.

در آمریکای شمالی پنج گونه اصلی سالمون اقیانوس آرام وجود دارد: چینوک، کوهو، ساک‌آی، چام و پینک. زیستگاه این گونه‌ها از کالیفرنیا آغاز شده و تا آلاسکا ادامه می‌یابد. هر یک از این گونه‌ها در زمان‌های متفاوتی از سال، از اواخر بهار تا زمستان، سفر بازگشت خود را آغاز می‌کنند. سالمون‌ها زندگی خود را در آب شیرین شروع می‌کنند، اما به زودی وارد مرحله‌ای به نام «اسمولت» می‌شوند؛ دوره‌ای که بدن آن‌ها برای زندگی در آب شور تغییر می‌کند. در این مرحله، آبشش‌های ماهی به جای جذب نمک، آن را دفع می‌کنند. در غیر این صورت، ماهی پس از ورود به اقیانوس دچار کم‌آبی شده و از بین می‌رود.

زمانی که سالمون‌ها به رودخانه‌های آب شیرین می‌رسند، یکی از عجیب‌ترین بخش‌های چرخه زندگی آن‌ها آغاز می‌شود. ماهی‌های ماده با دم خود گودالی در بستر رودخانه حفر می‌کنند تا از تخم‌ها محافظت کنند و آن‌ها را در میان سنگ‌ریزه‌هایی قرار دهند که آب غنی از اکسیژن از میان آن‌ها عبور می‌کند. مت اسلوت، مدیر علمی Wild Salmon Center و پژوهشگر نشنال جئوگرافیک، می‌گوید: «ماهی ماده تلاش می‌کند گودالی امن در بستر رودخانه ایجاد کند و سنگ‌ها را تمیز کند تا تخم‌ها در جای مناسبی قرار بگیرند.» نرها نیز برای جلب توجه ماده‌ها حرکات رقص‌مانند انجام می‌دهند. آن‌ها بدن خود را کنار ماده می‌لرزانند و از بالای او عبور می‌کنند و این حرکت را تکرار می‌کنند؛ اما این نمایش آرام همیشه ادامه نمی‌یابد. نرها برای به دست آوردن حق جفت‌گیری با دندان‌های مخصوصی که برای این نبرد رشد کرده‌اند، به جان هم می‌افتند. اسلوت می‌گوید: «آن‌ها از هم جدا می‌شوند، با یک نر دیگر می‌جنگند و سپس دوباره برمی‌گردند و رقصشان را ادامه می‌دهند.»

پس از تخم‌ریزی، بیشتر سالمون‌های اقیانوس آرام می‌میرند و این پایان زندگی آن‌ها، آغاز فصل جدیدی برای کل اکوسیستم است. شاید عجیب به نظر برسد، اما مرگ میلیون‌ها سالمون یکی از مهم‌ترین منابع تغذیه طبیعت شمال غرب اقیانوس آرام به شمار می‌رود. زمانی که سالمون‌ها از اقیانوس به رودخانه بازمی‌گردند، مواد مغذی مانند کربن، فسفر و نیتروژن را به اکوسیستم آب شیرین وارد می‌کنند. پس از مرگ، بدن آن‌ها تجزیه می‌شود و این مواد مغذی وارد زنجیره غذایی می‌شوند.

کویین درباره نقش خرس‌ها می‌گوید: «آبشار روسین ریور در شبه‌جزیره کنای، ویلیوا کریک نزدیک انکوریج و پرنس ویلیام ساوند از دیگر نقاط مشهور آلاسکا هستند.» او ادامه می‌دهد: «تقریباً هر جویبار کوچکی در سواحل بریتیش کلمبیا و جنوب شرق آلاسکا پر از سالمون‌های در حال تخم‌ریزی می‌شود. در واشینگتن، سالمون‌های کوهو در ماه سپتامبر به آبشارهای Salmon Cascades می‌رسند و در اورگن نیز سالمون‌های چینوک وارد رودخانه‌های شهرستان کلاکاماس می‌شوند.» یکی از خاص‌ترین رویدادها نیز هر چهار سال یک‌بار در رودخانه آدامز بریتیش کلمبیا رخ می‌دهد؛ زمانی که میلیون‌ها سالمون ساک‌آی رودخانه را کاملاً سرخ‌رنگ می‌کنند و مردم منطقه نیز همزمان جشن‌های محلی برگزار می‌کنند. همه برای دیدن این صحنه‌ها نیازی به سفر ندارند. دوربین‌های زنده SalmonCam در ایالت واشینگتن و آلاسکا، شبانه‌روز مهاجرت سالمون‌ها را پخش می‌کنند. به گفته اسلوت، برخی از کوچک‌ترین جویبارها بهترین فرصت را برای دیدن ماهی‌ها از نزدیک فراهم می‌کنند، اما اگر به‌دنبال صحنه‌های دراماتیک هستید، بروکس فالز همچنان بی‌رقیب است. در بروکس فالز، سالمون‌هایی را می‌بینید که از آبشار می‌پرند و خرس‌هایی که آن‌ها را در هوا شکار می‌کنند.

این نمایش طبیعی امروز با تهدیدهای جدی روبه‌رو است. رابرت لاکی، استاد علوم شیلات دانشگاه ایالتی اورگن، می‌گوید آلودگی، صید بی‌رویه، توسعه شهری، ساخت سدها و حتی معدن‌کاری طلا در طول بیش از یک قرن گذشته جمعیت سالمون‌های وحشی را کاهش داده است؛ با این حال، پروژه‌های بزرگی برای احیای زیستگاه آن‌ها آغاز شده است. یکی از مهم‌ترین این پروژه‌ها حذف چهار سد بزرگ رودخانه کلاماث در مرز کالیفرنیا و اورگن است؛ طرحی که بزرگ‌ترین پروژه حذف سد در تاریخ جهان محسوب می‌شود. کویین که چند روز پیش همراه پسرش مهاجرت سالمون‌ها را در جنوب شرق آلاسکا تماشا کرده بود، معتقد است این تلاش ارزشش را دارد؛ زیرا دیدن سالمون‌هایی که پس از سال‌ها دوباره راه خانه را پیدا می‌کنند، یکی از زیباترین صحنه‌های طبیعت است.