“در دوران طلبگی، صدها رمان خواندم و شب‌ها بدون خواندن غزلی از حافظ نمی‌خوابیدم”

به گزارش خبرآنلاین، متن زیر بخشی از خاطرات آیت‌الله خامنه‌ای، رهبر شهید انقلاب اسلامی است که از آرشیو تاریخ شفاهی مرکز اسناد انقلاب اسلامی استخراج شده است. این روایت‌های زنده و گفت‌وگوهای صمیمی که در نیمه نخست دهه ۶۰ توسط سیدحمید روحانی ثبت شده، در ششمین شماره مجله «به گواهی اسناد» منتشر گردیده است. در ادامه، گزیده‌ای از این خاطرات ارائه می‌شود:

برنامه‌های مطالعاتی ما در سال‌های ابتدایی تحصیل به شدت تحت تأثیر برنامه‌های درسی قرار داشت و تا مدت‌ها می‌توان گفت که این برنامه‌ها بسیار محدود و قابل شمارش بودند. اما به تدریج این برنامه‌ها گسترش یافت که به اختصار به آن اشاره می‌کنم. می‌توانم بگویم که مهم‌ترین مطالعات فوق برنامه من در سال‌های ۳۶ و ۳۷ در مشهد، شامل شعر، ادبیات و رمان بود. شاید برای شما عجیب باشد که بگویم در اوایل طلبگی صدها جلد رمان مطالعه کردم. بسیاری از رمان‌های معروف را در آن زمان خواندم و برخی از آنها ده جلدی بودند. ابتدا به کتابخانه آستان قدس رضوی می‌رفتم که مجموعه‌ای بزرگ از کتاب‌ها، از جمله رمان‌ها داشت و آنجا به مطالعه می‌پرداختم. به تدریج علاقه‌ام به رمان افزایش یافت و از کتاب‌فروشی‌ها رمان می‌گرفتم، هرچند که پولی نداشتم و آنها را کرایه می‌کردم. شاید واقعاً صدها جلد عددی قابل توجه نباشد، زیرا نمی‌دانم آیا به هزاران جلد می‌رسد یا خیر. به هر حال، کمتر رمانی بود که نامش برده شود و من نخوانده باشم. بیشتر به رمان‌های خارجی علاقه‌مند بودم و به رمان‌های ایرانی کمتر توجه می‌کردم. این وضعیت مدتی ادامه داشت، اما به تدریج کاهش یافت، به ویژه زمانی که به فقه و اصول پرداختم. البته این علاقه هرگز به‌طور کامل قطع نشد.

از دیگر فعالیت‌های فوق برنامه من در ادبیات، شعر بود. با آثار شاعران و کتاب‌هایی که به تاریخ ادبیات و سبک شعر می‌پرداختند، آشنا شدم و به مطالعه ادامه دادم. این مطالعات تا زمانی که به قم رفتم ادامه داشت و حتی در آنجا نیز حجم مطالعاتم افزایش یافت؛ به طوری که بخش زیادی از اوقات فراغتم را به این مطالعات اختصاص می‌دادم و این روند تا سال ۴۳ به شدت ادامه داشت.

در سال ۴۳ به دلیل یک پیشامد و تذکری که یکی از شاعران معروف به من داد، از شعر کمی فاصله گرفتم. از آن زمان تا چند سال بعد به شعر و مطالعات ادبی نپرداختم. تا اینکه دوباره از سال‌های ۵۲ و ۵۳ به این حوزه بازگشتم؛ به ویژه در سال ۵۳ که در زندان بودم و مدتی در یک سلول تنها بودم و خاطرات ذهنی‌ام را مرور می‌کردم. اشعاری که مطالعه کرده بودم و چند سال فراموش کرده بودم، دوباره به یادم آمدند. پس از آزادی از زندان، به تدریج ارتباطم با ادبیات و شعر از سر گرفته شد. آن شخص آقای امیری فیروزکوهی، که از شاعران معروف ایران محسوب می‌شود، به من ارادت شعری دارد و استاد مسلم شعر به ویژه در سبک هندی است. او که می‌دید من در مجالس شعری و ادبی شعر می‌خوانم و یادداشت می‌کنم، به من گفت که تو حیف هستی که صرف شعر بشوی. در ابتدا از این توصیه خوشم نیامد، اما به تدریج در دلم اثر گذاشت و پس از مدتی متوجه شدم که به کلی از شعر فاصله گرفته‌ام. نشانه‌اش این بود که دفاتری داشتم که در آنها اشعار را یادداشت می‌کردم و تاریخ‌های یادداشت‌ها همیشه نزدیک به هم بود. اما بعد از آن تاریخ‌ها فاصله زیادی پیدا کرد و اکنون اگر کسی آن دفتر را ببیند، می‌تواند بفهمد که ارتباط من با شعر چگونه بوده و در چه زمانی ضعیف شده است. در هفت هشت سال اخیر نیز ارتباطم با شعر به کلی قطع شده است. البته گاهی دیوان شعر را مطالعه می‌کنم، اما دیگر آن نوشتن و یادداشت کردن و حفظ کردن را ندارم و غالب آنچه قبلاً خوانده‌ام از یادم رفته است. به یاد دارم که در اواسط طلبگی، به ویژه در دوران مشهد، شب‌ها تا یکی دو غزل از حافظ نمی‌خواندم، نمی‌خوابیدم. شاید تعجب کنید، اما واقعاً همین‌طور بود. مدتی هم به اشعار سعدی علاقه‌مند شدم و مرتب اشعار او را می‌خواندم. همچنین اشعار سبک خراسانی مانند عنصری و فرخی را دنبال می‌کردم و با آنها مأنوس شده بودم. بعدها به سبک هندی علاقه‌مند شدم و اشعار صائب و کلیم را بررسی می‌کردم. این نیز یکی از فعالیت‌های فوق برنامه ما بود.

پی‌نوشت ۱- سیدکریم امیری فیروزکوهی (۱۳۶۳-۱۲۸۹ خورشیدی) از شاعران معاصر ایرانی.