دی‌ان‌ای باستانی راز مرگ مرموز دوک ایتالیایی قرن ۱۶ را فاش کرد

کد خبر: ۹۳۱۲۷۲

تاریخ انتشار: ۴۹ : ۱۵ – ۲۹ تیر ۱۴۰۵

خواندنی ها >> خواندنی ها

دی‌ان‌ای باستانی، راز مرگ مرموز دوک ایتالیایی در قرن ۱۶ را فاش کرد

پس از گذشت بیش از چهار قرن، راز مرگ مرموز فرانچسکو دو مدیچی، دوک بزرگ توسکانی، با استفاده از دی‌ان‌ای باستانی روشن شد. به گزارش انتخاب، زومیت اعلام کرد: فرانچسکو دو مدیچی در سال ۱۵۸۷ به طرز مرموزی درگذشت. مرگ ناگهانی او در سن ۴۶ سالگی شایعاتی درباره مسمومیت را به وجود آورد و برادرش فردیناندو را در کانون اتهامات قرار داد؛ به ویژه که همسر فرانچسکو، بیانکا کاپلو، نیز یک روز پس از او جان باخت. اما اکنون، دی‌ان‌ای باستانی این معما را حل کرده است.

پژوهشگران دانشگاه ییل در آمریکا و دانشگاه پیزا در ایتالیا با تحلیل ژنتیکی بقایای اسکلتی فرانچسکو دو مدیچی، موفق به شناسایی دو گونه از انگل‌های پلاسمودیوم شدند. این موجودات تک‌سلولی که توسط پشه‌ها منتقل می‌شوند، عامل بیماری مالاریا هستند و قرن‌ها در مرکز ایتالیا شایع بوده‌اند. سرنا توچی، انسان‌شناس دانشگاه ییل، در این زمینه اظهار داشت: «مطالعه ما نشان می‌دهد که چگونه روش‌های پیشرفته آزمایشگاهی دی‌ان‌ای باستانی می‌توانند برای ترسیم تاریخچه یک عامل بیماری‌زای مرگبار به کار روند.»

اگرچه پیش‌تر نظریه مسمومیت تا حدی رد شده بود، این نخستین بار است که دی‌ان‌ای واقعی انگل‌های مالاریا در بقایای جسد یک فرد تاریخی شناسایی می‌شود. پژوهشگران با تحلیل دی‌ان‌ای باستانی بقایای اسکلتی فرانچسکو دو مدیچی، وجود دو گونه انگل عامل مالاریا را در بدن او شناسایی کردند. براساس اسناد تاریخی، فرانچسکو و بیانکا در زمان مرگ در ویلای خانوادگی خود در منطقه پوجیو به سر می‌بردند. این منطقه به دلیل شالیزارهای برنج مرطوب، محل مناسبی برای تکثیر پشه‌های ناقل مالاریا بود. گزارش‌های پزشکی آن زمان نیز از علائمی مانند تب‌های دوره‌ای و متناوب حکایت دارند که با نشانه‌های بالینی مالاریا همخوانی کامل دارد.

والنتینا جیوفرا، دیرین‌آسیب‌شناس دانشگاه پیزا، توضیح می‌دهد که این علائم، همراه با تحلیل ژنتیکی، به طور قطعی نشان می‌دهد که مالاریا و نه مسمومیت، عامل مرگ دوک بزرگ بوده است. به گزارش انتخاب، پژوهشگران همچنین بقایای جیووانی دو مدیچی، برادر کوچکتر فرانچسکو را بررسی کردند و دی‌ان‌ای انگل پلاسمودیوم را در او نیز یافتند که تأیید می‌کند وی نیز ۲۵ سال پیش‌تر، در سال ۱۵۶۲، بر اثر مالاریا درگذشته بود.

با اینکه حل این معما پس از ۴۰۰ سال دستاوردی جالب توجه است، هدف اصلی مطالعه فراتر از این بود. دانشمندان به دنبال جمع‌آوری اطلاعات بیشتر درباره گسترش مالاریا در مرکز ایتالیا در دوران رنسانس و پس از آن بودند. یکی از مهم‌ترین کشفیات پژوهش، شناسایی شواهدی از سویه ناشناخته انگل پلاسمودیوم فالسیپاروم بود که مرگبارترین نوع مالاریا را ایجاد می‌کند. جهش‌های منحصربه‌فرد این سویه ممکن است به گسترش این انگل به مناطق جدید کمک کرده باشد.

الکساندر اوچوآ، زیست‌شناس دانشگاه ییل، تأکید می‌کند که مطالعه دی‌ان‌ای باستانی فرصتی منحصربه‌فرد برای درک تکامل گونه‌های مالاریا فراهم می‌کند و به دانشمندان کمک می‌کند بفهمند این عوامل بیماری‌زا چگونه در طول زمان سازگار می‌شوند. اگرچه مالاریا در دهه ۱۹۷۰ از ایتالیا ریشه‌کن شد، همچنان یکی از بزرگ‌ترین چالش‌های سلامت عمومی در جهان به شمار می‌رود. سالانه حدود ۶۱۰ هزار نفر در ۸۰ کشور جهان بر اثر این بیماری جان خود را از دست می‌دهند و میلیون‌ها نفر دیگر نیز بیمار می‌شوند. پژوهشگران به‌طور مداوم در تلاش‌اند تا نحوه جهش انگل‌های مالاریا را برای بقا و راه‌های محافظت از افراد آسیب‌پذیر در برابر عفونت را درک کنند.

آدالگیسا کاکونه، زیست‌شناس دانشگاه ییل، در پایان می‌گوید: «این مطالعه داده‌های ارزشمندی را تولید کرده که می‌تواند به تحقیقات کنونی و آینده در مورد مالاریا که همچنان یک بیماری مرگبار در سراسر جهان است، کمک کند.» با وجود محدودیت‌های کار با دی‌ان‌ای باستانی که اغلب قطعه‌قطعه است و بقایای باستان‌شناسی که به راحتی آلوده می‌شوند، این پژوهش گامی مهم در درک تاریخچه یکی از قدیمی‌ترین دشمنان بشر محسوب می‌شود.