کشف جهش نادری که بدن را به سوزاندن چربی ترغیب می‌کند به جای ذخیره‌سازی آن

کد خبر: ۹۳۵۰۲۴
تاریخ انتشار: ۳۳ : ۱۵ – ۲۴ مرداد ۱۴۰۵

کشف یک جهش نادر که بدن را به سوزاندن چربی به جای ذخیره‌سازی آن وادار می‌کند، می‌تواند خطر ابتلا به دیابت و بیماری‌های قلبی را تا ۶۰ درصد کاهش دهد. به گزارش انتخاب، پژوهش جدیدی نشان می‌دهد که افرادی که دارای واریانت خاصی از ژن FNIP1 هستند، به طور قابل توجهی کمتر در معرض ابتلا به بیماری‌های قلبی-متابولیک قرار دارند.

برای درک این مکانیسم، لازم است به عملکرد ژن FNIP1 توجه کنیم. این ژن پروتئینی تولید می‌کند که به عنوان ترمز بر روی سیستم مصرف انرژی سلول عمل می‌کند و به بدن دستور می‌دهد که انرژی را ذخیره کند. اما در افرادی که دارای جهش در این ژن هستند، این ترمز تا حدی غیرفعال می‌شود و در نتیجه، بدن به سوزاندن انرژی روی می‌آورد و چربی کمتری در کبد و خون تجمع می‌یابد.

محققان در جستجوی ژن FNIP1 به دنبال گونه‌هایی از ژن بودند که با نسبت تری‌گلیسیرید به کلسترول HDL ارتباط داشته باشند. هرچه این نسبت بالاتر باشد، خطر بیماری‌های متابولیک بیشتر است. در این مطالعه، تنها ۱۵۵ نفر دارای جهش‌های نادری بودند که پروتئین تولیدی را کوتاه‌تر می‌کند. با وجود این تعداد کم، تفاوت‌های متابولیکی در این گروه بسیار چشمگیر بود و خطر ابتلا به بیماری‌های قلبی و متابولیک در آنها به طور قابل‌توجهی کاهش یافته بود.

پژوهشگران با بررسی بیش از یک میلیون نفر، جهش‌های نادری در ژن FNIP1 شناسایی کردند که بدن را به سوزاندن چربی به جای ذخیره‌سازی آن تشویق می‌کند. این ژن با پروتئین دیگری به نام فولیکولین همکاری می‌کند تا مسیر تنظیم میتوکندری‌ها و فرآیندهای تجزیه و بازیافت اجزای سلولی را کنترل کند. با غیرفعال‌شدن نسبی FNIP1، این مسیرهای کنترلی مختل می‌شود و بدن به حالت چربی‌سوزی روی می‌آورد.

محققان این اثر را در سطوح مختلف بررسی کردند تا از صحت یافته‌های خود اطمینان حاصل کنند. در آزمایش‌های سلولی، زمانی که ژن FNIP1 در سلول‌های کبدی انسان غیرفعال شد، مشاهده گردید که ژن‌های مسئول چربی‌سوزی به طور قابل‌توجهی فعال می‌شوند. در مرحله بعد، محققان به سراغ مدل‌های حیوانی رفتند و نتایج جالبی به دست آوردند. موش‌هایی که این مسیر در آنها تغییر داده شده بود، با وجود دریافت رژیم غذایی پرچرب و پرفروکتوز، دچار افزایش وزن نشدند و حساسیت به انسولین در این موش‌ها به طور چشمگیری بهبود یافت.

یکی از نکات جالب این پژوهش، تأثیر جهش بر محل ذخیره‌ی چربی در بدن است. تحقیقات پیشین نشان داده‌اند که محل ذخیره‌ی چربی تأثیر مستقیمی بر سلامت قلبی-متابولیک دارد. چربی احشایی که عمدتاً در ناحیه‌ی شکم تجمع می‌یابد، بسیار مضرتر از چربی زیرپوستی است. افرادی که دارای واریانت ژنی مورد بحث هستند، الگوی توزیع چربی سالم‌تری دارند و چربی کمتری به صورت احشایی ذخیره می‌کنند.

تأثیر تغییر در ژن FNIP1 بر بدن شباهت زیادی به عملکرد داروهای GLP-1 دارد که در سال‌های اخیر درمان چاقی و دیابت نوع ۲ را متحول کرده‌اند. این داروها با کاهش اشتها و افزایش ترشح انسولین، به کنترل قند خون و کاهش وزن کمک می‌کنند. اما تفاوت کلیدی بین این دو رویکرد وجود دارد: داروهای GLP-1 عمدتاً از طریق سیستم پیام‌رسانی هورمونی عمل می‌کنند، در حالی که FNIP1 به طور مستقیم بر ماشین‌آلات اصلی سلول تأثیر می‌گذارد.

شرکت ریجنرون این ژن را به عنوان هدف بالقوه برای ساخت داروهای جدید معرفی کرده است. محققان تأکید می‌کنند که هنوز نمی‌دانیم آیا می‌توان با یک دارو، همان فواید مشاهده‌شده در افرادی که به طور طبیعی این جهش‌ها را دارند، بدون عوارض جانبی جدی به دست آورد یا نه. آنها هشدار می‌دهند که اختلال کامل در این مسیر متابولیکی می‌تواند مشکلات جدی برای سلامتی ایجاد کند.

اگر این جهش‌ها برای سلامتی مفیدند، چرا اینقدر نادرند؟ دلیل آن به تکامل برمی‌گردد. در بیشتر تاریخ بشر، غذا همیشه به راحتی در دسترس نبوده و افرادی که می‌توانستند کالری را به شکل چربی ذخیره کنند، شانس بیشتری برای زنده‌ماندن داشتند. این ویژگی در آن زمان مزیتی بزرگ بود. به گفته‌ی لوتا، این جهش‌های نادر که زمانی برای بقای ما مفید نبودند، حالا می‌توانند کلید سلامتی باشند.