«سوپر النینو» عامل سیلهای اخیر در شمال نیست
بارش ۲۲۴ میلیمتری در سلمانشهر تنها یک هشدار اقلیمی نبود، بلکه سیلابی ویرانگر بود. این وضعیت نشاندهنده آسیبپذیری شهرها در برابر بارانهای شدید به دلیل ساختوسازهای غیراصولی، تخریب پوشش گیاهی و مسیلهای مسدود است. یک استاد دانشگاه تأکید کرد که بارش اخیر بهطور مستقیم ناشی از «سوپر النینو» نبوده، بلکه ضعف زیرساختها و مداخلات انسانی نقش کلیدی در تشدید این سیلاب داشتهاند.
به گزارش خبرآنلاین، مهدی زارع، استاد دانشگاه، با اشاره به بارشهای شدید و وقوع سیلاب در استانهای گیلان و مازندران بیان میکند: ورود سامانه بارشی ناپایدار همراه با توده هوای سرد از عصر دوشنبه ۱۶ شهریور ۱۴۰۵ منجر به بارندگیهای شدید، طوفان و بروز سیلاب و آبگرفتگی وسیع در این دو استان گردید. او اشاره میکند که بارشهای شدید و رگباری بهویژه از بامداد سهشنبه ۱۷ شهریور در ساری و مناطق غربی و ساحلی باعث طغیان رودخانهها و آبگرفتگی گسترده معابر شهری شد و ادامه میدهد: طوفان و سیلاب به بیش از ۷۷۰ واحد مسکونی آسیب رسانده و زمینلغزش در حداقل سه روستای مازندران، آسیب به سقف منازل و سقوط درختان را به همراه داشت. تمامی ادارات و دستگاههای اجرایی مازندران نیز در روز سهشنبه ۱۷ شهریور تعطیل شدند.
زارع با اشاره به وضعیت گیلان میگوید: بارشهای شدید در گیلان موجب آبگرفتگی معابر در رشت، تالش و محورهای متصل شد. لغزندگی شدید محورهای مواصلاتی از جمله محور رشت ـ لاهیجان نیز منجر به حوادث جادهای و واژگونی خودروها گردید. پلیس راه و مدیریت بحران هشدار نارنجی صادر کردند و از مردم خواستند از سفرهای غیرضروری پرهیز کرده و در حاشیه رودخانهها توقف نکنند. او ادامه میدهد: این سامانه بارشی با کاهش نسبی دما و رگبارهای متناوب تا پایان هفته فعال خواهد بود و احتمال طغیان مجدد مسیلها و رانش در مناطق کوهپایهای البرز وجود دارد.
زارع با اشاره به اینکه در بازه ۱۶ و ۱۷ شهریور، بیشترین حجم فعالیت سامانه بارشی در حوزههای آبریز غربی مازندران و شرق و مرکز گیلان متمرکز بوده است، میگوید: بارشهای گزارششده طی ۲۴ ساعت، بخشهایی از دشتهای غربی و مرکزی مازندران را با رکوردشکنیهای بیسابقه در مدت کمتر از ۲۴ ساعت مواجه کرد. در سلمانشهر ۲۲۴ میلیمتر بارندگی ثبت شد که بیشترین میزان بارندگی سنگین منطقه در مدتی کوتاه بود. در نوشهر نیز ۱۷۸ میلیمتر بارندگی ثبت شد که در برخی دیتالاگرها تا ۱۶۱ میلیمتر گزارش شده است. همچنین در ورزامحله محمودآباد ۱۷۱ میلیمتر، ایزدشهر ۱۴۱ تا ۱۴۴ میلیمتر و رامسر ۱۳۲.۵ میلیمتر بارندگی ثبت شده است.
او با بیان اینکه هسته اصلی بارندگیها در مرز دو استان، در غرب مازندران و شرق گیلان شکل گرفت، میگوید: شیب تند دامنه شمالی البرز به سرعت موجب شکلگیری روانآب، طغیان مسیلهای کوهپایهای و جاری شدن سیلاب در مناطق جلگهای شد. زارع با اشاره به آمار رسمی اعلامشده از سوی اداره کل مدیریت بحران استانداری گیلان تا صبح ۱۷ شهریور میافزاید: املش با ۱۴۴ میلیمتر در رتبه نخست استان گیلان قرار داشت و پس از آن سیاهکل با ۱۰۳ میلیمتر، لنگرود با ۹۵ میلیمتر و رشت، در ایستگاه کشاورزی، با ۸۲ میلیمتر قرار داشتند که این میزان بارش باعث آبگرفتگیهای شدید شهری شد.
زارع با اشاره به ارتباط بارشهای اخیر با پدیده النینو میگوید: بارشهای ۱۶ و ۱۷ شهریور در سواحل شمالی لزوماً خروجی مستقیم «سوپر النینو» نیستند؛ اما پیشبینی شکلگیری یک النینوی قدرتمند در پاییز و زمستان پیشرو، سیگنالهای مهمی برای وضعیت بارشهای ماههای آینده در ایران ارسال میکند. او ادامه میدهد: سهم اصلی در بارشهای اخیر به الگوهای سینوپتیکی منطقه مربوط است. بارشهای انتهای تابستان در سواحل کاسپین عمدتاً محصول عبور ناپایدار تراز میانجوی و نفوذ زبانههای پرفشار شمالی بر روی آبهای کاسپین است.
زارع با بیان اینکه سوپر النینو یک پدیده کلاناقلیمی اقیانوسی ـ جوی در اقیانوس آرام است، میگوید: اثرات این پدیده بر دورپیوند منطقه خاورمیانه با تأخیر زمانی همراه است. بنابراین سامانه اخیر بیش از آنکه حاصل النینو باشد، یک الگوی متداول زودهنگام پاییزی در حوضه کاسپین بود.
زارع با اشاره به پیشبینی وضعیت پاییز و زمستان ۱۴۰۵ میگوید: ورود زودهنگام سامانههای سرد شمالی در شهریورماه ۱۴۰۵ به تنهایی تضمینکننده ترسالی کل کشور نیست، اما بررسی مدلهای دینامیکی و اقلیمی برای پاییز و زمستان ۱۴۰۵ نشاندهنده شکلگیری النینوی قوی است و ENSO در فاز گرم و بسیار قوی قرار گرفته است. او ادامه میدهد: در نیمه دوم پاییز و زمستان ۱۴۰۵، در شرایط النینوی قوی، معمولاً رودباد زیرگرمسیری به عرضهای پایینتر رانده شده و فرودهای مدیترانهای و سامانههای سودانی با تقویت بیشتری از جنوبغرب، غرب و مرکز ایران عبور میکنند.
این استاد دانشگاه با اشاره به استانهایی که معمولاً از این شرایط بارشی بیشتر بهره میبرند، میگوید: در این حالت استانهای خوزستان، فارس، ایلام، لرستان، کرمانشاه، چهارمحال و بختیاری و کهگیلویه و بویراحمد معمولاً بیشترین بارش نرمال تا فراتر از نرمال را در فاز النینو نشان میدهند. زارع تأکید میکند: النینو حتماً به معنای بارندگی آرام و مداوم در سراسر کشور نیست، بلکه فرکانس بلاکهای جوی و بارشهای شدید کوتاهمدت را افزایش میدهد.
او با اشاره به پیامد خشکسالیهای متوالی سالهای گذشته ادامه میدهد: به دلیل خشکسالیهای متوالی، پوشش گیاهی ضعیف شده و نفوذپذیری خاک کاهش یافته است؛ بنابراین ورود سامانههای قوی پاییزی میتواند بهجای تغذیه سفرهها، منجر به روانآب شدید و سیلابهای خسارتبار در حوزه جنوبغرب و غرب کشور شود.
زارع با اشاره به نقش مداخلات انسانی در تشدید خسارات سیلابهای اخیر در گیلان و مازندران میگوید: در جریان بارشهای شدید و ناگهانی شهریور ۱۴۰۵ در استانهای مازندران و گیلان، مداخلات غیراصولی انسانی و سوءمدیریت در شهرسازی به عنوان متهمان اصلی تکرار سناریوی آبگرفتگیهای شدید و طغیان رودخانهها هستند. او ادامه میدهد: پدیدههای اقلیمی تنها ماشه حادثه را میکشند، اما زیرساختهای دستکاریشده شهری ابعاد فاجعه را گسترش میدهند.
این استاد دانشگاه با اشاره به یکی از مهمترین عوامل تشدید سیلاب میگوید: از بین رفتن نفوذپذیری زمین و افزایش سطوح عایق، آسفالت و بتنریزی گسترده، با توسعه بیرویه شهری و پوشاندن سطح زمین با لایههای غیرقابل نفوذ آسفالت و بتن، مانع از جذب طبیعی آب باران توسط خاک شده است. زارع میافزاید: در بارشهای شهریور ۱۴۰۵، به دلیل همین عدم نفوذپذیری، حجم عظیمی از بارندگی در کسری از ساعت به «روانآب سطحی پرسرعت» تبدیل شد و بلافاصله شبکه هدایت آبهای سطحی را قفل کرد.
او با اشاره به تجاوز به حریم رودخانهها و ساختوساز در پهنههای ممنوعه میگوید: ویلاسازی و بارگذاری جمعیتی در لبه رودها، ساخت زیرگذر، کمربندی و پارک در بستر رودها و در حریم قانونی رودخانهها، پهنه طبیعی تخلیه سیلاب را مسدود کرده است. زارع ادامه میدهد: در بسیاری از شهرهای شمالی و کوهستانی، مسیلهای قدیمی و رودخانههای فصلی کور شده یا به خیابان تبدیل شدهاند و در نتیجه، سیلاب مسیر طبیعی خود را پس گرفته و وارد بافت مسکونی شده است.
این استاد دانشگاه با اشاره به نقش تخریب پوشش گیاهی و جنگلزدایی در بالادست شهرهای شمالی میگوید: تغییر کاربری جنگلها، کوهخواری و دستکاری حوضههای آبریز بالادست شهرهای شمالی، سد طبیعی مقابل باران را از بین برده است. او ادامه میدهد: رها شدن خاکهای سست و مواد و پسماند ناشی از فعالیتهای معدنی در بالادست نیز سبب شده بارانهای شهریورماه این مواد را شسته و سیلابهایی ترکیبی از آب، گلولای و تختهسنگ، یعنی جریانهای واریزهای، ایجاد کند که قدرت تخریب بهمراتب بالاتری دارند.
زارع با اشاره به فرسودگی و ناکافی بودن شبکه فاضلاب و جمعآوری آبهای سطحی میگوید: ابعاد جویها، کانالها و لولههای انتقال آب در اکثر شهرهای درگیر، بر اساس میانگین بارندگیهای دهههای گذشته طراحی شدهاند و توان کشش بارشهای رگباری شدید و کوتاهمدت ناشی از تغییرات اقلیمی جدید را ندارند. او میافزاید: عدم لایروبی بهموقع و ورود زبالههای شهری به مجاری باریک انتقال آب، کارایی همین سیستمهای محدود را نیز در زمان اوج بارشها به حداقل رسانده است.
زارع در پایان با اشاره به ضرورت تغییر رویکرد در مدیریت شهری میگوید: در پی این خسارات، بازنگری جدی در الگوهای توسعه، آزادسازی حریم رودخانهها و اجرای طرحهای «شهر اسفنجی» ـ راهحلهای شهرسازی سازگار با طبیعت برای افزایش ظرفیت جذب آب در محیطهای شهری ـ از سوی متخصصان به عنوان تنها راه برونرفت از این بحرانهای تکرارشونده الزامی است.
- نظرات ارسال شده توسط شما، پس از تایید توسط مدیران سایت منتشر خواهد شد.
- نظراتی که حاوی تهمت یا افترا باشد منتشر نخواهد شد.
- نظراتی که به غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط با خبر باشد منتشر نخواهد شد.
ارسال نظر شما
مجموع نظرات : 0 در انتظار بررسی : 0 انتشار یافته : ۰