پشت پرده ریزش شدید بازار سرمایه فاش شد؛ آینده شاخص بورس در کدام مسیر است؟

به گزارش خبرآنلاین، بازار نقدی بورس تهران در معاملات امروز با افزایش عرضه‌ها روبرو شد و اکثر نمادهای معاملاتی در محدوده منفی قرار گرفتند. بر اساس آخرین آمار، شاخص کل بورس با کاهش ۸۸ هزار و ۹۵۹ واحدی به رقم ۴ میلیون و ۹۶۶ هزار و ۶۸۸ واحد رسید. همچنین، شاخص کل هم‌وزن نیز به‌طور همزمان با شاخص اصلی کاهش یافت و با افت ۱۱ هزار و ۶۵۳ واحدی به سطح یک میلیون و ۳۲۶ هزار و ۶۷۸ واحد رسید. کاهش این شاخص نشان‌دهنده این است که فشار فروش تنها به شرکت‌های بزرگ و شاخص‌ساز محدود نبوده و بسیاری از نمادهای کوچک و متوسط بازار نیز تحت تأثیر فضای منفی معاملات قرار گرفته‌اند.

در پایان معاملات امروز، ارزش بازار سهام به حدود ۱۴۵ هزار و ۶۴۹ میلیارد تومان رسید. همچنین ۵۹۶ نماد در محدوده منفی معامله شدند که نشان‌دهنده غلبه عرضه بر تقاضا در بخش بزرگی از بازار است. ارزش معاملات امروز نیز حدود ۲۷۸ هزار و ۳۶۶ میلیارد تومان ثبت شد و حجم معاملات به بیش از ۵۰ میلیارد برگه سهم رسید.

کارشناسان بازار سرمایه بر این باورند که بخش عمده‌ای از افت امروز بورس به افزایش سطح ریسک‌های سیستماتیک و فضای نامطمئن حاکم بر اقتصاد مرتبط است. در شرایطی که سرمایه‌گذاران با اخبار و متغیرهای پیش‌بینی‌ناپذیر مواجه هستند، معمولاً اولویت اصلی آنها حفظ سرمایه و کاهش میزان ریسک در سبد دارایی‌هاست. پیام الیاس کردی، کارشناس بازار سرمایه، در خصوص دلایل ریزش اخیر بورس گفت: بخش عمده‌ای از فشار فروش در معاملات امروز ناشی از افزایش نگرانی‌ها نسبت به ریسک‌های سیستماتیک و فضای نامطمئن حاکم بر بازار است. او همچنین به تأثیر اخبار مرتبط با تنش‌های منطقه‌ای اشاره کرد و گفت: موضوعات سیاسی و نگرانی‌ها درباره تنگه هرمز، یکی از عواملی است که موجب احتیاط بیشتر سرمایه‌گذاران شده است.

به گفته این تحلیلگر، در چنین شرایطی معامله‌گران معمولاً ترجیح می‌دهند بخشی از موقعیت‌های سهامی خود را کاهش دهند تا تصویر روشنتری از آینده به دست آورند. الیاس کردی تأکید کرد که واکنش بازار سرمایه به اخبار سیاسی معمولاً سریع است، زیرا بورس علاوه بر عوامل بنیادی، به شدت تحت تأثیر انتظارات و فضای روانی فعالان بازار قرار دارد. زمانی که چشم‌انداز آینده مبهم می‌شود، حتی سهام شرکت‌هایی که از نظر بنیادی شرایط مناسبی دارند نیز ممکن است تحت فشار فروش قرار بگیرند.

این کارشناس بازار سرمایه یکی دیگر از عوامل تأثیرگذار بر معاملات اخیر را اخبار مربوط به افزایش نرخ سود بانکی عنوان کرد و گفت: افزایش نرخ سود می‌تواند جذابیت بازارهای بدون ریسک را افزایش دهد و بخشی از نقدینگی را از بازار سهام به سمت گزینه‌های کم‌ریسک‌تر هدایت کند. به گفته الیاس کردی، سرمایه‌گذار زمانی که احساس کند بازدهی مورد انتظار بورس در کوتاه‌مدت با ریسک‌های بیشتری همراه است، ممکن است ترجیح دهد منابع خود را در دارایی‌هایی قرار دهد که نوسان کمتری دارند. او همچنین به نقش بازارهای موازی اشاره کرد و افزود: در هفته‌های اخیر بخشی از نقدینگی بازار سرمایه به سمت بازارهایی مانند ارز و طلا حرکت کرده است. وقتی سرمایه‌گذار چشم‌انداز روشنی از آینده بورس ندارد، ممکن است برای حفظ ارزش دارایی‌های خود به سمت بازارهای دیگر حرکت کند؛ موضوعی که فشار بیشتری بر معاملات سهام وارد می‌کند.

الیاس کردی معتقد است ریزش امروز بورس را نمی‌توان به یک عامل خاص نسبت داد و مجموعه‌ای از عوامل اقتصادی، سیاسی و روانی در کنار یکدیگر موجب افزایش عرضه در بازار شده‌اند.

محمدرضا اعلمی، کارشناس بازار سرمایه، نیز بر این باور است که بورس در شرایط فعلی بیش از هر زمان دیگری تحت تأثیر اخبار سیاسی و ریسک‌های سیستماتیک قرار دارد و رفتار معامله‌گران دیگر بر پایه متغیرهای بنیادی شرکت‌ها شکل نمی‌گیرد. او گفت: افزایش نااطمینانی ناشی از تحولات منطقه‌ای باعث شده سرمایه‌گذاران برای حفظ نقدشوندگی دارایی‌های خود، به سرعت از بازار خارج شوند و افت‌های اخیر نیز بیشتر از آنکه ناشی از ضعف عملکرد شرکت‌ها باشد، بازتاب ترس از آینده نامعلوم است.

اعلمی با اشاره به کوتاه‌تر شدن افق سرمایه‌گذاری در بورس گفت که بسیاری از سهامداران، استراتژی بلندمدت را کنار گذاشته و به نوسان‌گیری کوتاه‌مدت روی آورده‌اند. به باور او، تا زمانی که ابهامات سیاسی و منطقه‌ای برطرف نشود، انتظار بازگشت یک روند باثبات و منطقی در بازار سرمایه چندان واقع‌بینانه نیست و سرمایه‌گذاران با احتیاط بیشتری در بازار فعالیت خواهند کرد. این کارشناس بازار سرمایه همچنین یکی از مشکلات اساسی بورس را ضعف در ریزساختارهای معاملاتی دانست و افزود که ابزارهایی مانند دامنه نوسان و حجم مبنا، در شرایط بحرانی به جای حمایت از سهامداران، موجب تشدید صف‌های خرید و فروش و افزایش رفتارهای هیجانی شده‌اند. به گفته او، محدودیت در کشف قیمت باعث طولانی شدن اصلاح‌ها و کاهش نقدشوندگی بازار می‌شود.

اعلمی تأکید کرد که اصلاح تدریجی ریزساختارها، از جمله افزایش دامنه نوسان و حرکت به سمت سازوکارهای رقابتی‌تر، می‌تواند از شکل‌گیری صف‌های هیجانی جلوگیری کند. او در پایان به سرمایه‌گذاران توصیه کرد با رعایت اصول مدیریت ریسک، پرهیز از تمرکز سرمایه روی یک یا چند سهم و دوری از رفتارهای توده‌وار، با صبر و تحلیل منطقی از تصمیم‌گیری‌های احساسی در بازار خبرمحور کنونی اجتناب کنند. به اعتقاد او، بازگشت آرامش پایدار به بورس در نهایت به کاهش نااطمینانی‌های کلان و بهبود فضای سیاسی و اقتصادی وابسته است.

بهناز اکبرپور، کارشناس بازار سرمایه، نیز افزایش ریسک‌های سیاسی و نگرانی سرمایه‌گذاران از تشدید تنش‌ها را مهم‌ترین عامل فشار فروش در معاملات روزهای اخیر دانست. او گفت: در شرایط نااطمینانی، بخشی از معامله‌گران ترجیح داده‌اند نقدینگی خود را افزایش دهند و تا روشن‌تر شدن چشم‌انداز، از پذیرش ریسک‌های جدید خودداری کنند. اکبرپور تأکید کرد که فشار فروش شکل‌گرفته در سهام بزرگ را نمی‌توان صرفاً ناشی از ضعف عوامل بنیادی دانست، بلکه نگرانی درباره آسیب احتمالی به صنایع مادر، زیرساخت‌ها و شرکت‌های تأثیرگذار بر شاخص کل، نقش مهمی در رفتار معامله‌گران داشته است.

این کارشناس بازار سرمایه با اشاره به وضعیت ارزندگی بورس اظهار کرد: از نظر بنیادی، بازار در شرایطی قرار ندارد که بتوان انتظار اصلاح بسیار سنگینی را داشت، مگر اینکه ریسک‌های سیاسی افزایش پیدا کند یا فعالیت شرکت‌های بزرگ با اختلال جدی مواجه شود. به گفته اکبرپور، محدوده ۴ میلیون و ۹۰۰ هزار تا ۴ میلیون و ۹۵۰ هزار واحد می‌تواند به‌عنوان یک سطح حمایتی مهم برای شاخص کل عمل کند. واکنش بازار به این محدوده، میزان ورود و خروج پول حقیقی و رفتار معامله‌گران در روزهای آینده می‌تواند مسیر کوتاه‌مدت بورس را مشخص کند.

اکبرپور همچنین انتشار گزارش‌های فصل بهار شرکت‌ها و برگزاری مجامع بورسی را از جمله عوامل حمایتی بازار در هفته‌های آینده عنوان کرد و گفت: انتشار گزارش‌های مناسب از عملکرد برخی صنایع و مشخص شدن میزان سودآوری شرکت‌ها می‌تواند نگاه سرمایه‌گذاران را دوباره به سمت عوامل بنیادی جلب کند. به گفته او، در صورتی که گزارش‌های مالی شرکت‌ها مطلوب باشد، نسبت قیمت به سود بازار کاهش پیدا می‌کند و جذابیت سهام برای سرمایه‌گذاران میان‌مدت افزایش خواهد یافت. این کارشناس بازار سرمایه همچنین نرخ ارز را یکی از متغیرهای مهم آینده بورس دانست و گفت: کاهش فاصله میان نرخ‌های رسمی و بازار آزاد، حذف قیمت‌گذاری دستوری و ایجاد ثبات در سیاست‌های ارزی می‌تواند به بهبود سودآوری بسیاری از شرکت‌ها کمک کند. وی درباره نرخ بهره نیز اظهار کرد: بخش زیادی از اثرات نرخ‌های بالای بهره در قیمت سهام منعکس شده است، اما کاهش پایدار نرخ بهره می‌تواند زمینه انتقال بخشی از نقدینگی به سمت بازار سرمایه را فراهم کند.

با وجود افت سنگین شاخص‌ها در معاملات امروز، کارشناسان انتظار ندارند روند نزولی بدون توقف ادامه پیدا کند. الیاس کردی درباره معاملات روز آینده گفت: انتظار می‌رود بورس فردا نسبت به امروز فضای متعادل‌تری داشته باشد. او افزود: با کاهش هیجانات فروش و مشخص‌تر شدن واکنش معامله‌گران به شرایط موجود، احتمال دارد از شدت فشار فروش کاسته شود؛ هرچند همچنان اخبار سیاسی و اقتصادی می‌تواند نقش مهمی در مسیر کوتاه‌مدت بازار ایفا کند. در مجموع، فعالان بازار سرمایه معتقدند مسیر آینده بورس بیش از هر چیز به کاهش سطح نااطمینانی، مشخص شدن وضعیت متغیرهای کلان اقتصادی و بازگشت اعتماد سرمایه‌گذاران وابسته است. هرچند اصلاح اخیر فشار قابل توجهی بر معاملات وارد کرده، اما از نگاه کارشناسان، در صورت کنترل ریسک‌های بیرونی و تقویت عوامل بنیادی، امکان شکل‌گیری تعادل دوباره در بازار وجود دارد.