چرا جوامع غیرصنعتی خواب بهتری دارند؟

کد خبر: ۹۴۱۱۹۰
تاریخ انتشار: ۱۵:۵۷ – ۰۵ مهر ۱۴۰۵

بررسی جوامع شکارچی‌گردآورنده نشان می‌دهد که هماهنگی با نور روز و کاهش دما در شب، از بروز اختلالات خواب در این جوامع جلوگیری می‌کند. به گزارش انتخاب، خواب انسان در دنیای مدرن تحت تأثیر قوانین و معیارهای مختلفی قرار گرفته است؛ از جمله هشت ساعت خواب کامل، زمان مشخص برای خوابیدن و بیدار شدن، و حتی اندازه‌گیری کیفیت خواب با استفاده از ساعت‌های هوشمند. اما اگر به شیوه زندگی جوامع شکارچی‌گردآورنده نگاهی بیندازیم، تصویری متفاوت مشاهده می‌شود.

دانشمندان سال‌هاست که در تلاشند تا الگوی خواب اجداد انسان را شناسایی کنند. برخلاف تصور قدیمی که انسان‌های اولیه را موجوداتی می‌دانست که با غروب خورشید می‌خوابیدند و با طلوع آن بیدار می‌شدند، تحقیقات جدید نشان می‌دهند که الگوی خواب آن‌ها احتمالاً پیچیده‌تر بوده و همیشه با چرخه طبیعی روز و شب هماهنگ نبوده است. با این حال، بررسی جوامع امروزی شکارچی‌گردآورنده، که نزدیک‌ترین نمونه برای مطالعه سبک زندگی انسان پیش از کشاورزی و صنعت به شمار می‌روند، نکته جالبی را نشان می‌دهد: این افراد معمولاً مشکلات خواب را تجربه نمی‌کنند.

جروم سیگل، پژوهشگر خواب در دانشگاه کالیفرنیا، لس‌آنجلس، که الگوهای خواب گروه‌هایی مانند هادزا در تانزانیا، تسیمانه در بولیوی و سان در نامیبیا را بررسی کرده است، می‌گوید اگر از اعضای این جوامع بپرسید «آیا تا به حال مشکل خواب داشته‌اید؟»، ممکن است حتی درک دقیقی از مفهوم این سؤال نداشته باشند. قرار گرفتن در معرض نور طبیعی روز به تنظیم ساعت زیستی بدن و هماهنگ شدن زمان خواب و بیداری کمک می‌کند. جالب است که این افراد الزاماً بیشتر از ما نمی‌خوابند. تحقیقات نشان داده‌اند که مردم جوامع غیرصنعتی معمولاً مدت خواب کوتاه‌تری دارند و در طول شب دفعات بیشتری بیدار می‌شوند. با این حال، کمتر از بی‌خوابی و اختلال خواب شکایت می‌کنند.

پس چه عواملی باعث می‌شود خواب آن‌ها طبیعی‌تر باشد؟ بررسی زندگی این جوامع نشان می‌دهد که چند عامل ساده در محیط و سبک زندگی آن‌ها وجود دارد که شاید انسان مدرن بتواند از آن‌ها بیاموزد. یکی از پایه‌های اصلی خواب خوب، هماهنگی ساعت داخلی بدن با محیط اطراف است. بدن انسان دارای یک سیستم زمان‌بندی طبیعی به نام ریتم شبانه‌روزی است که مشخص می‌کند چه زمانی احساس بیداری داشته باشیم و چه زمانی بدن برای خواب آماده شود. اما زندگی مدرن بسیاری از این نشانه‌های طبیعی را مختل کرده است.

دیوید سامسون، مدیر آزمایشگاه خواب و تکامل انسان در دانشگاه تورنتو، می‌گوید انسان امروز در محیط‌هایی زندگی می‌کند که این سیستم زمان‌بندی قدیمی را از تنظیم خارج کرده‌اند. مهم‌ترین عامل تنظیم‌کننده این ساعت زیستی، نور است. بدن ما از نور به‌عنوان نشانه‌ای برای تشخیص زمان روز استفاده می‌کند. به همین دلیل پژوهشگران توصیه می‌کنند بعد از بیدار شدن، تا حد امکان در معرض نور طبیعی قرار بگیریم. برای بسیاری از افراد، مشکل این است که روز را در ساختمان‌های بسته و زیر نور مصنوعی می‌گذرانند و شب هم ساعت‌ها مقابل صفحه‌نمایش می‌مانند. بررسی‌ها نشان داده‌اند که نور شدید صفحه‌نمایش پیش از خواب می‌تواند زمان به خواب رفتن را کمی به تأخیر بیندازد. اما اگر فرد در طول روز نور کافی دریافت کرده باشد، این اثر کمتر می‌شود.

لازم نیست تغییر بزرگی ایجاد کنیم. چند دقیقه پیاده‌روی در فضای باز، خوردن ناهار در خارج از ساختمان یا قرار گرفتن کنار پنجره هنگام کار می‌تواند به تنظیم بهتر ساعت بدن کمک کند. عامل دیگری که نقش مهمی در خواب دارد، دما است. در طبیعت، دمای محیط معمولاً در طول شب کاهش پیدا می‌کند و در روز دوباره بالا می‌رود. بدن انسان طی هزاران سال با همین چرخه هماهنگ شده است. برای نزدیک شدن به شرایط طبیعی‌تر، پژوهشگران پیشنهاد می‌کنند پیش از خواب دمای اتاق کمی کاهش یابد، از تنظیمات کاهش تدریجی دمای ترموستات استفاده شود یا پنجره برای ورود هوای خنک باز گذاشته شود.

همچنین خواب انسان همیشه قرار نیست در تمام سال یکسان باشد. در جوامع شکارچی‌گردآورنده، مدت خواب با فصل‌ها تغییر می‌کند. آن‌ها در روزهای بلند و گرم کمتر می‌خوابند و در فصل‌های سردتر و تاریک‌تر خواب بیشتری دارند. بنابراین تغییرات جزئی در میزان خواب، همیشه نشانه مشکل نیست. آلیسا کریتندن، انسان‌شناس دانشگاه نوادا، لاس‌وگاس، که بیش از دو دهه با هادزاهای تانزانیا کار کرده است، می‌گوید فعالیت‌های روزانه این جوامع معمولاً حول مسائل عملی مانند پیدا کردن غذا، مراقبت از کودکان و برنامه‌ریزی می‌چرخد. اما با فرارسیدن شب، این فعالیت‌ها متوقف می‌شود و فضایی متفاوت شکل می‌گیرد.

به گفته او، این تغییر شدید میان روز کاری و شب آرام، پیام مهمی برای مغز و بدن دارد: زمان آماده شدن برای خواب فرا رسیده است. این در حالی است که بسیاری از مردم امروز درست پیش از خواب به سراغ ایمیل‌های کاری، پیام‌های کاری یا پرداخت قبض می‌روند. این کار باعث می‌شود مغز همچنان در حالت فعالیت و حل مسئله باقی بماند. شب‌های شکارچی‌گردآورندگان تنها آرام نیست؛ بلکه اجتماعی نیز هست. افراد این جوامع معمولاً شب‌ها کنار یکدیگر می‌مانند. آن‌ها در کنار خانواده، دوستان یا اعضای گروه وقت می‌گذرانند و حتی هنگام خواب نیز اغلب در نزدیکی دیگران هستند.

کریتندن این الگو را «جایگاه همکاری شبانه» نامیده است؛ یعنی زمانی که تعامل اجتماعی، احساس امنیت و حمایت را تقویت می‌کند. پژوهش‌ها نشان داده‌اند که احساس تنهایی می‌تواند کیفیت خواب را کاهش دهد. همچنین برخی مطالعات نشان داده‌اند که افراد ممکن است وقتی کنار شخص دیگری می‌خوابند، احساس کنند خواب بهتری داشته‌اند. برای انسان‌های امروزی که اغلب تنها زندگی می‌کنند یا خانواده‌های کوچک‌تری دارند، ایجاد چنین ارتباطی همیشه آسان نیست. اما فعالیت‌های ساده‌ای مانند شام با دوستان، تماس تلفنی با نزدیکان یا شرکت در یک فعالیت گروهی عصرگاهی می‌تواند بخشی از این نیاز را تأمین کند.

شاید مهم‌ترین چیزی که از شکارچی‌گردآورندگان می‌توان آموخت، این باشد که خواب همیشه الگوی ثابت و دقیقی ندارد. پژوهشگران بارها تأکید کرده‌اند که مردم جوامع غیرصنعتی معمولاً کمتر از استاندارد هشت ساعت خواب رایج در جوامع مدرن می‌خوابند و در طول شب بیشتر بیدار می‌شوند. با این حال، خواب آن‌ها لزوماً مشکل‌دار نیست. گاندی یتیس، انسان‌شناس تکاملی و نویسنده اصلی پژوهش درباره خواب هادزا، تسیمانه و سان، می‌گوید: «انتظار نداشته باشید خواب شما هر شب دقیقاً شبیه شب قبل باشد. همان‌طور که هر روز دقیقاً غذای یکسانی نمی‌خورید، نباید انتظار داشته باشید خواب شما هم هر شب کاملاً مشابه باشد.»

بدن انسان ماشین نیست. میزان انرژی، تمرکز و احساس خستگی ما در روزهای مختلف تغییر می‌کند. البته بی‌خوابی مزمن یا خستگی شدید موضوعی است که نباید نادیده گرفته شود و در صورت نگرانی باید بررسی پزشکی شود. اما کمی تغییر در خواب و سطح انرژی، بخشی طبیعی از زندگی انسان است. شاید پذیرفتن همین موضوع، یکی از راه‌هایی باشد که کمک کند خواب آرام‌تری داشته باشیم.