راز ۲۰۰ ساله موبی دیک؛ آیا نهنگ عنبر سلاحی مخفی برای غرق کردن کشتی‌ها دارد؟

کد خبر: ۹۴۲۵۴۷
تاریخ انتشار: ۱۵ مهر ۱۴۰۵ – ۱۵:۴۹

پژوهش‌ها نشان می‌دهد که اندام اسپرماستی در سر نهنگ عنبر با جذب ضربه، به‌عنوان ابزاری برای شکستن کشتی‌ها عمل می‌کند. به گزارش انتخاب، این یافته‌ها به‌ویژه در مورد قدرت نهنگ عنبر در غرق کردن کشتی‌ها، که بیش از ۲۰۰ سال پیش در حادثه‌ای الهام‌بخش رمان «موبی دیک» بود، جالب توجه است. در این حادثه، توماس نیکرسون، نوجوانی که از حمله نهنگ جان سالم به در برده بود، به همراه دیگران در تلاش برای نجات از غرق شدن قایق خود بودند. اما وقتی نهنگ بزرگ‌تری به سمت آن‌ها آمد، برخوردی سهمگین رخ داد که منجر به غرق شدن کشتی «اسکس» شد.

اکنون، ۱۷۵ سال پس از انتشار این رمان، تحقیقات جدید نشان می‌دهد که نهنگ عنبر چگونه می‌تواند کشتی‌هایی به مراتب بزرگ‌تر از خود را نابود کند. اوون چیس، افسر اول کشتی اسکس، در قرن نوزدهم نظری مشابه را مطرح کرده بود. جالب است که این توانایی در بخشی از بدن نهنگ قرار دارد که شکارچیان به‌دلیل روغن ارزشمندش به آن توجه می‌کردند: سر نهنگ. در پیشانی این جانور، اندامی بزرگ و نرم به نام «اسپرماستی» وجود دارد که با ماده‌ای روغنی پر شده است.

شکارچیان نهنگ تصور می‌کردند که این مایع نوعی مایع منی است. روغن اسپرماستی به‌عنوان سوخت باکیفیتی شناخته می‌شد و در قرن‌های هجدهم و نوزدهم، حدود ۳۰۰ هزار نهنگ عنبر به همین دلیل شکار شدند. با وجود این، دانشمندان هنوز به‌طور کامل کاربردهای این اندام را نمی‌شناسند. یکی از فرضیه‌ها این است که اسپرماستی می‌تواند در مبارزه نیز نقش داشته باشد. دیو کریر، زیست‌شناس تکاملی، به این نکته اشاره کرده که ساختار پیشانی نهنگ عنبر می‌تواند مانند دژکوب عمل کند و ضربه‌ای شدید به رقیب وارد کند.

کریر در مطالعه‌ای در سال ۲۰۰۲ نشان داد که این ساختار می‌تواند ضربه را جذب و پخش کند، به‌طوری‌که نهنگ بتواند بدون آسیب جدی از سر خود استفاده کند. او همچنین رفتار مبارزه با سر را در میان نهنگ‌های عنبر جوان مشاهده کرده است. به‌عنوان مثال، نهنگ نر نابالغی با سرعت ۴٫۵ متر بر ثانیه به نهنگ دیگری ضربه زد و نیرویی معادل ۴۶۰ کیلونیوتن تولید کرد. اگر نهنگ بالغ با همان سرعت حرکت کند، می‌تواند نیرویی نزدیک به ۱۲۰۰ کیلونیوتن ایجاد کند.

مایکل هریسون، متصدی ارشد انجمن تاریخی نانتاکت، اشاره می‌کند که در اسناد تاریخی تنها سه مورد ثبت شده که نهنگ‌ها به‌طور مستقیم به کشتی‌های اصلی حمله کرده‌اند. با این حال، برخورد نهنگ‌ها با قایق‌های کوچک شکار نهنگ رایج‌تر بود. در هر سه موردی که نهنگی به کشتی اصلی حمله کرده بود، نهنگ عنبر مهاجم بوده است. در سال ۱۸۵۱، نهنگ عنبری به کشتی «آن الکساندر» حمله و آن را نابود کرد. همچنین در سال ۱۹۰۲، نهنگ عنبری کشتی «کاتلین» را در نزدیکی جزایر گالاپاگوس از بین برد.

ماجرای غرق شدن کشتی «اسکس» به یکی از مشهورترین داستان‌های بقا در تاریخ دریانوردی تبدیل شد. در این حادثه، ۲۰ نفر از خدمه ناچار شدند کشتی در حال غرق‌شدن را ترک کنند و سفر طاقت‌فرسایی را آغاز کنند که نزدیک به سه ماه به طول انجامید و با گرسنگی و تشنگی شدید همراه بود. این داستان بعدها الهام‌بخش هرمان ملویل برای نوشتن «موبی دیک» شد. با این حال، هنوز مشخص نیست که نهنگ‌های عنبر در طبیعت چند وقت یک بار از سر خود مانند دژکوب استفاده می‌کنند.

به گفته بورسلم، دانشمندان هنوز به‌طور کامل کاربرد اندام بزرگ پیشانی این جانور را نمی‌دانند و فرضیه‌های دیگری نیز درباره‌ی نقش اسپرماستی وجود دارد. نهنگ‌های عنبر صدا را با کمک ساختاری به نام «لب‌های میمونی» تولید می‌کنند و ممکن است این اندام در انتخاب جفت نیز نقش داشته باشد. بورسلم تأکید می‌کند که هنوز چیزهای زیادی درباره‌ی این جانوران نمی‌دانیم و باید حفاظت از آن‌ها را جدی بگیریم.