گرامیداشت تمیم برغوثی با پیام وزیر و بررسی کتاب «برده»؛ شعر، حافظه می‌سازد اما جنگ را متوقف نمی‌کند و غفلت از ظرفیت شاعران عرب

به گزارش خبرآنلاین، در این مراسم جمعی از شخصیت‌های فرهنگی ایران و محور مقاومت و مسئولان حوزه فرهنگ حضور داشتند و به بررسی آثار و اندیشه‌های تمیم برغوثی، جایگاه او در ادبیات معاصر جهان عرب و مواضعش درباره فلسطین و مقاومت پرداختند. همچنین در این برنامه، شعر و دیدگاه برغوثی درباره رهبر شهید، آیت‌الله خامنه‌ای و مواضع او در جریان جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران، مورد تحلیل قرار گرفت. این مراسم شامل سه پنل با موضوع ادبیات فلسطین، تحلیل شعر تمیم برغوثی درباره رهبر شهید و همبستگی با کودکان و نوجوانان فلسطینی بود.

در بخش دیگری از این برنامه، از کتاب «بُرده سوم»؛ مجموعه قصیده ۲۰۰ بیتی از شاهکارهای برغوثی برای حضرت پیامبر اسلام(ص) با ترجمه حجت‌الاسلام محمدرضا زائری رونمایی شد. این کتاب توسط مؤسسه فرهنگی خیمه منتشر گردیده است. این برنامه با همکاری مؤسسه فرهنگی خیمه، مؤسسه احیا، مؤسسه مبلغ و مؤسسه رسانه‌ای خبرآنلاین برگزار شد. «بُرده یا بُرأه»، قصیده‌ای مشهور در ستایش رسول اکرم(ص)، از ابوعبدالله شرف‌الدین محمدبن‌سعید دلاصی صنهاجی معروف به بوصیری شاعر نامور مصری است. «بُرده» به معنای «ردا و لباس» است و وجه تسمیه نامگذاری قصیده بوصیری به این نام، افکندن بُرده‌ای از سوی پیامبر(ص) بر بدن بیمار بوصیری در عالم رویا و بهبودی او از بیماری در عالم واقع است. «بُرده سوم» از قصیده‌هایی است که به نظیره‌پردازی قصیده معروف «بُرده» با عنوان «الکواکب الدریه فی مدح خیر البریه» اثر محمدبن‌سعید بوصیری سروده شده است. مشهورترین نظیره دیگر سروده احمد شوقی است که به «نهج‌البرده» یا «بُرده دوم» مشهور است. ازاین‌رو قصیده تمیم البرغوثی «بُرده سوم» نام گرفته است.

در آغاز این نشست، محمدرضا اسدزاده، دبیر نشست ضمن خوشامدگویی به اهالی فرهنگ که در این برنامه و گردهمایی برای فلسطین حضور یافته بودند، یاد و خاطره رهبر انقلاب را گرامی داشت و او را مصداق فداشدن برای آرمان فلسطین و ایران دانست. او همچنین از سیدحسن نصرالله، دبیرکل سابق حزب‌الله لبنان و از چهره‌های شهید مقاومت، یاد کرد. دبیر نشست در ادامه با اشاره به نقش شاعران در بازتاب مسائل انسانی و سیاسی، از شاعرانی چون هوشنگ ابتهاج نام برد و ابیاتی از او را برای حاضران خواند. او همچنین شعری از زنده‌یاد محمدعلی سپانلو را بازخوانی کرد؛ شاعری که بخشی از سروده‌های خود را به مسئله فلسطین اختصاص داده بود.

در ادامه این مراسم، سخنرانان و کارشناسان در سه پنل تخصصی، ابعاد مختلف شعر و اندیشه تمیم برغوثی و نسبت ادبیات معاصر عرب با مسئله فلسطین را بررسی کردند. دبیر نشست در ادامه سخنان خود همچنین از طاهره صفارزاده، شاعر و پژوهشگر یاد و به سروده‌ای از او درباره فلسطین که در دهه ۱۳۵۰ سروده شده است، اشاره کرد و فرازی از این شعر را برای حاضران خواند. او همچنین با یادکردی از استاد محمدرضا حکیمی، ویژه‌نامه مؤسسه فرهنگی خیمه درباره او را معرفی کرد.

حجت‌الاسلام محمدحسین معزی: شعر به‌تنهایی جلوی جنگ را نمی‌گیرد، اما حافظه می‌سازد

در ادامه این مراسم، حجت‌الاسلام محمدحسین معزی با اشاره به اهمیت برگزاری این محفل گفت: «این محفل تنها بزرگداشت یک شاعر نیست، بلکه زمانه برگزاری آن نیز مهم است.» او افزود: «در اروپا و آمریکا این روزها بسیاری از فلسطین صحبت می‌کنند و این موضوع به دغدغه وجدان جمعی تبدیل شده است. این جلسه نیز بخشی از همین وجدان جمعی است.» حجت‌الاسلام معزی با اشاره به جایگاه تمیم برغوثی در ادبیات معاصر جهان عرب گفت: «برغوثی فقط یک شاعر شناخته‌شده نیست. شعر، اندیشه و دانشگاه او با یکدیگر آمیخته‌اند. نگاه او به فلسطین را می‌توان هم در شعر و هم در اندیشه‌اش دید. او گاهی از استدلال عبور می‌کند و در احساس و عاطفه انسان رسوخ می‌کند و گاهی نیز با زبان تحلیل سخن می‌گوید.» او ادامه داد: «برغوثی اشعاری در وصف اهل‌بیت دارد و در قصیده «برده سوم» نیز نحوه مواجهه انسان دینی و سخن گفتن را به یکدیگر پیوند می‌زند. مفهوم مقاومت را می‌توان در شعر او دید. نگاه او به عدالت نیز قابل تأمل است.» معزی با تأکید بر وجه انسانی شعر برغوثی گفت: «او شاعری است که درباره انسان سخن می‌گوید و درباره فلسطین نیز حرف می‌زند، اما دوباره انسان را به مرکز روایت بازمی‌گرداند.» او در پایان با اشاره به نقش شعر در مواجهه با رخدادهای سیاسی و اجتماعی گفت: «شعر به‌تنهایی جلوی جنگ را نمی‌گیرد، اما حافظه می‌سازد. محفل برغوثی باعث می‌شود ببینیم دانشگاه، حوزه و رسانه کجا ایستاده‌اند.

پیام وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی: فلسطین؛ نه‌تنها نام سرزمینی اشغال‌شده که بخشی از وجدان معاصر ما

در ادامه برنامه پیامی از سوی سیدعباس صالحی، وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی توسط نیکنام حسین‌پور، مدیر روابط عمومی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی قرائت شد. در پیام وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی آمده بود: «فلسطین، در حافظه تاریخی و فرهنگی جهان اسلام، تنها نام سرزمینی اشغال‌شده نیست، بخشی از وجدان معاصر ماست. روایتی است از رنج و ایستادگی مردمانی که در سخت‌ترین فرازهای تاریخ خویش، امید را واننهاده‌اند و از دل این تجربه دشوار، ادبیاتی پدید آورده‌اند که مرزهای جغرافیا را پشت سر گذاشته و با وجدان انسان معاصر سخن گفته است. در این میان، شعر جایگاهی دیگر دارد. شعر، آنجا که با حافظه یک ملت پیوند می‌خورد، دیگر تنها آرایش کلمات نیست، به سند زمان بدل می‌شود، رنج را از فراموشی می‌رهاند و آنچه را تاریخ در هیاهوی حوادث فرو می‌پوشاند، به زبان انسان بازمی‌گرداند. جناب استاد تمیم برغوثی از چهره‌های شناخته‌شده این قلمرو است. شاعری که نسبت او با سنت سترگ شعر عرب، نسبتی زنده و خلاق است و کلامش در همان حال که از میراث ادبی و تاریخی خویش سیراب می‌شود، با مسائل و مخاطب روزگار ما نیز پیوند دارد. این هم‌نشینیِ میراث و زمانه، به شعر او امکان داده است که هم حامل حافظه باشد و هم زبان اکنون. چنانکه شعر معروف او با نام «از نهر تا بحر، فلسطین آزاد می‌شود»، به نماد اتحاد در تجمعات اروپایی تبدیل شد و واکنش های رسانه های غربی را برانگیخت. همچنین سروده او در سوگ «رهبر شهید» نیز از همین منظر درخور تأمل است. شعری برخاسته از همدلی که نشان داد پیوندهای فرهنگی میان ملت‌ها، بسیار عمیق‌تر از مناسبات رسمی و بسیار ماندگارتر از لحظه‌های سیاسی‌اند. کلمه، هنگامی که صادقانه از دل یک تجربه تاریخی برآید، می‌تواند فاصله زبان‌ها و جغرافیا را کوتاه کند و میان دل‌هایی دور، نسبتی نزدیک پدید آورد. ترجمه فارسی قصیده ۲۰۰ بیتی برغوثی در وصف پیامبر مکرم اسلام، حضرت محمد مصطفی(ص)، نیز مجال ارزشمندی برای آشنایی مخاطب ایرانی با ساحتی دیگر از جهان فکری و ادبی این شاعر معاصر است. پاسداشت استاد تمیم برغوثی، یادآور پیوندهای دیرینه‌ای است که میان فرهنگ ایرانی و جهان عرب، در گستره دین، ادب، اندیشه و هنر، قرن‌ها دوام آورده و همچنان از ظرفیت‌های ناشناخته و گرانبهایی برای گفت‌وگو برخوردار است. برگزاری آیین پاسداشت ایشان در «روز جهانی حماسه فلسطین» را ارج می‌نهم و امید دارم چنین مجال‌هایی، به شناخت عمیق‌تر ادبیات معاصر عرب و به گفت‌وگویی ثمربخش‌تر میان اهل فرهنگ ایران و جهان عرب بینجامد.»

پیام تمیم برغوثی: توجه شما به شعر و ادبیات زیر بمباران، امتداد سنت دیرینه‌ مقاومت است

در ادامه این مراسم، پیام تصویری تمیم برغوثی به زبان عربی برای حاضران پخش شد. او در این پیام گفته بود: «برگزارکنندگان و شرکت‌کنندگان محترم این کنفرانس، مراتب قدردانی و افتخار عمیق خود را به همه شما ابراز می‌کنم، که در زمانه ایستادگی در برابر جنگ، در تهران گرد هم آمده‌اید تا درباره شعر اینجانب، بحث علمی کنید. به ویژه درباره شعر «البرده» نیز برای بحث در مورد آثار والدین اینجانب رضوی و مرید سخن بگویید. از شما بسیار متشکرم. این توجه شما به شعر و ادبیات، حتی در زیر بمباران و زیر آتش، تداوم همان میراث دیرینی است که در آن، ملت‌ها با زیبایی خود، در مقابل تجاوزگران و مستکبران، غلبه کرده‌اند. چنان که مبارزان انقلاب ایران، در روزهای سخت، بیانیه‌ها و نشریات خود را در دیوان‌های حافظ و سعدی پنهان می‌کردند و آن‌ها را دست به دست می‌کردند. سرزمین ایران، با این شعر و ادبیات خود، هرگز زیر بار زشتی و قبح کفر، شکست نخواهد خورد؛ و آنان که زیبایی را پیشوای خود گرفتند؛ زیباییِ لبخند کودکانشان در مدارس یا در آسمان‌ها، زیباییِ نقش‌ونگارهای مساجد و فرش‌هایشان، و زیباییِ صدای مؤذنان و آوازخوانانشان… همان زیبایی‌ای که دشمن آن را هدف بمباران قرار می‌دهد، اما این زیبایی‌ها، با شدت بیشتری شکوه و جلال می‌یابد. من می‌گویم: آنان که امروز زیبایی را پیشوا و امام خود قرار داده‌اند، از هزاران سال پیش تاکنون، پیروز و غالب بوده‌اند.

تمیم البرغوثی. پنجم اکتبر ۲۰۲۶

در بخش دیگری از برنامه، کلیپی درباره کتاب «برده سوم» پخش شد و حجت‌الاسلام محمدرضا زائری، مترجم «بُرده سوم» اثر تمیم برغوثی، شاعر فلسطینی (مجموعه قصیده ۲۰۰ بیتی برای پیامبر اسلام)، درباره روند ترجمه و انتشار آن توضیحاتی ارائه کرد. دبیر نشست نیز درباره شکل‌گیری ایده برگزاری این نشست گفت که پیشنهاد برگزاری برنامه از سوی حجت‌الاسلام زائری، مترجم کتاب «بُرده سوم»، مطرح و پس از آن، این اثر برای شماری از شاعران و ادیبان ارسال شد که استقبال گسترده آن‌ها را برانگیخت.

حجت‌الاسلام محمدرضا زائری: محافل ادبی ما از ظرفیت شاعران و قصاید جهان عرب استفاده نکرده‌اند

حجت‌الاسلام زائری در سخنان خود درباره نخستین آشنایی‌اش با «قصیده بُرده» گفت: «نوجوان بودم، ۱۳ یا ۱۴ ساله و استاد ادبیاتی داشتم به نام دکتر سجادی که شور و صفای خاصی داشت. داستان «قصیده بُرده» در آن کلاس برای من شروع شد و تلاش کردم آن را در زنگ تفریح حفظ کنم.» زائری سپس ابیاتی از این قصیده را به زبان عربی برای حاضران قرائت کرد و در ادامه گفت: «بعدها وقتی در یک کتابفروشی در خیابان ناصرخسرو کتابی از احمد شوقی را دیدم که این قصیده در آن بود، به شوق آمدم.» او با اشاره به آشنایی خود با تمیم برغوثی ادامه داد: «آن زمان هنوز تمیم برغوثی را نمی‌شناختم. کشف من از او، مواجهه با فردی بسیار باهوش بود. از نخستین برخورد، شدت ذکاوت و هوش او مرا جذب کرد. آشنایی با او حس عجیبی در من ایجاد کرد.» زائری همچنین درباره شعر برغوثی در وصف پیامبر اسلام(ص) گفت: «معرفت و شناختی که پشت شعر او درباره پیامبر است، برای من جالب است.» او با اشاره به شعر تمیم برغوثی درباره پیامبر اسلام(ص) گفت: «شعر او درباره پیامبر به‌گونه‌ای است که انگار خودِ پیامبر را می‌بیند.» بیان این نکته، احساسات زائری را تحت تأثیر قرار داد. زائری در ادامه با اشاره به شهرت قصیده «برده» گفت: «این قصیده بسیار معروف است.» زائری سپس خاطره‌ای از استاد دامغانی درباره عبدالحسین زرین‌کوب و بدیع‌الزمان فروزانفر نقل کرد و گفت زمانی که فروزانفر به ذات‌الریه مبتلا شده بود، برای او بخشی از قصیده «برده» بوصیری را قرائت کردند و حال او پس از آن رو به بهبودی گذاشت. او افزود: «احمد شوقی نیز معروف‌ترین قصیده «برده» را سروده و این اثر شهرت بالایی دارد. تمیم برغوثی سراغ این قصیده رفته و مقدمه‌ای را که خود او بر این اثر نوشته، به عنوان مقدمه کتاب قرار داده‌ام.» زائری در ادامه با انتقاد از کم‌توجهی به ادبیات عرب گفت: «دانشگاه‌ها و محافل ادبی ما از ظرفیت شاعران و قصاید جهان عرب استفاده نکرده‌اند.

یادبودی از پدر و مادر نویسنده و شاعر برغوثی

دبیر نشست در بخش دیگری از سخنان خود، یادی از پدر و مادر تمیم برغوثی نیز کرد و به جایگاه آنان در ادبیات معاصر عرب اشاره داشت. او با اشاره به رضوی عاشور، مادر تمیم برغوثی، از او به‌عنوان یکی از چهره‌های شناخته‌شده ادبیات عرب یاد کرد. از آثار این نویسنده و استاد دانشگاه مصری، در ایران نیز کتاب‌هایی از جمله «من پناهنده نیستم» و «غروب غرناطه» به فارسی ترجمه و منتشر شده است.