سیاست خارجی دهه اول انقلاب: سفرهای دیپلماتیک آیت‌الله خامنه‌ای به کدام کشورها؟

به گزارش خبرآنلاین، در دوران هشت ساله ریاست جمهوری آیت‌الله خامنه‌ای، فعالیت‌های دیپلماسی و سیاست خارجی ایران به شکل چشمگیری افزایش یافت. یکی از نشانه‌های این توسعه، سفرهای رئیس‌جمهور به کشورهای مختلف برای گسترش روابط بین‌المللی بود که در دوره اول ریاست جمهوری آغاز و در دوره دوم گسترش یافت. ایشان در دوره اول ریاست‌جمهوری از ۱۵ تا ۲۰ شهریور ۱۳۶۳ به کشورهای سوریه، لیبی و الجزایر سفر کردند و در دوره دوم از ۲۳ دی تا ۳ بهمن ۱۳۶۴ به کشورهای آسیایی و آفریقایی از جمله پاکستان، تانزانیا، زیمبابوه، آنگولا و موزامبیک رفتند. همچنین، از ۱۱ تا ۱۵ شهریور ۱۳۶۵ برای شرکت در هشتمین اجلاس سران کشورهای غیرمتعهد در هراره، دوباره به زیمبابوه سفر کردند و در این اجلاس سخنرانی کرده و با برخی از سران کشورهای غیرمتعهد دیدار و گفت‌وگو کردند. ایشان همچنین از ۲ تا ۶ اسفند ۱۳۶۷ به کشورهای یوگسلاوی و رومانی و از ۱۹ تا ۲۶ اردیبهشت ۱۳۶۸ به چین و کره شمالی سفر کردند.

حضور آیت‌الله خامنه‌ای در اجلاس مجمع عمومی سازمان ملل متحد در ۳۱ شهریور ۱۳۶۶، نقطه عطفی در دیپلماسی ایران بود. در این اجلاس، ایشان دیدگاه‌ها و مواضع اصولی جمهوری اسلامی ایران را برای سران دولت‌های جهان تشریح کردند. این اولین حضور رئیس‌جمهور اسلامی ایران در مجمع عمومی سازمان ملل بود و استقبال گسترده ایرانیان و مسلمانان مقیم نیویورک و رسانه‌های بین‌المللی از ایشان و فعالیت‌هایشان برای تبیین شرایط انقلاب اسلامی و جنگ تحمیلی و سیاست‌های استکبار جهانی در قبال ایران، از نکات قابل توجه این سفر بود. امامت نماز جمعه مسلمانان نیویورک و سخنرانی در خطبه‌های آن نیز از دیگر نکات مهم این سفر بود. در این سخنرانی، ایشان صدام را به هیتلر تشبیه کرده و گفتند: «انقلاب ما ثابت کرد که می‌توان قدرت‌های سلطه‌گر را به خود راه نداد و قلدری آنان را جدی نگرفت و به آنان باج نداد!» هاوک، وزیر امور خارجه انگلیس، این نطق را تحریک‌آمیز و تحقیرآمیز توصیف کرد و جو کلارک، وزیر امور خارجه کانادا، آن را ویران‌کننده خواند.

نخستین سفر خارجی یک رئیس‌جمهور ایرانی در نیمه شهریور سال ۱۳۶۳ انجام شد. با گذشت شش سال از پیروزی انقلاب اسلامی، هیچ یک از رؤسای جمهوری اسلامی ایران به خارج از کشور سفر نکرده بودند. شرایط جنگ تحمیلی و بحران‌های داخلی، مانع از برقراری ارتباطات بین‌المللی شده بود. در این شرایط، نخستین سفر خارجی رئیس‌جمهور به دعوت حافظ اسد، رئیس‌جمهور فقید سوریه، به دمشق انجام شد. این سفر که در پانزدهم شهریور ۱۳۶۳ آغاز و به مدت هفت روز ادامه داشت، آغازگر یک دور سفر منطقه‌ای بود که کشورهای لیبی و الجزایر را نیز شامل می‌شد.

در سفر به الجزایر، ایشان با استقبال بی‌نظیری از سوی مردم مواجه شدند. در سال ۱۳۸۳، ایشان خاطره‌ای از این سفر نقل کردند و گفتند: «این استقبال مربوط به شخص من نبود؛ تکریم شما بود. مردم امام و انقلاب را می‌شناسند؛ همان شخصیتی که مثل خورشید می‌درخشید و همه آن را لمس می‌کردند.» یکی دیگر از سفرهای مهم ایشان به یوگسلاوی بود که در آستانه فروپاشی شوروی و بلوک شرق انجام شد. آیت‌الله خامنه‌ای در اسفند ماه ۱۳۶۷ به یوگسلاوی سفر کردند و در این سفر به سارایوو، مرکز بوسنی، رفتند و در مسجد آنجا نماز خواندند.

در تاریخ ۱۷ شهریور ۱۳۶۳، آیت‌الله خامنه‌ای به لیبی سفر کردند و مذاکراتی با معمر قذافی، رهبر لیبی، در خصوص مسائل مختلف انجام دادند. در این دیدار، دکتر ولایتی طرح خروج اسرائیل از مجامع بین‌المللی را مطرح کرد که قذافی با آن موافقت کرد. هدف اصلی این سفر، هماهنگی میان ایران، سوریه و لیبی در مقابله با رژیم اشغالگر قدس بود. آیت‌الله خامنه‌ای در پایان سفر ۲۴ ساعته به لیبی، در یک مصاحبه تلویزیونی گفتند: «محور مذاکرات با قذافی، مقابله با رژیم صهیونیستی و حل قضیه فلسطین بود.» ایشان با بدرقه قذافی و عبدالسلام جلود، لیبی را به مقصد الجزایر ترک کردند.

در سال ۱۳۶۸، آیت‌الله خامنه‌ای به چین و کره شمالی سفر کردند. این سفر به دعوت مقامات چینی از ۱۹ اردیبهشت آغاز و به مدت ۶ روز ادامه داشت. در این سفر، ایشان به ایالت مسلمان‌نشین چین رفتند و در نماز جمعه آنجا سخنرانی کردند. یکی از حاشیه‌های این سفر این بود که قبل از نشستن هواپیمای حامل تیم ایرانی در فرودگاه پکن، اعلام شد که به دلیل بیماری رهبر چین، دیدار وی با رئیس‌جمهور ایران لغو شده است. آیت‌الله خامنه‌ای به منظور نشان دادن اهمیت هیأت ایرانی، دیدار با مقامات دیگر چینی را لغو کردند که این اقدام باعث شد نخست‌وزیر چین شخصاً برای عذرخواهی به حضور ایشان برسد.

در اواخر دی‌ماه ۱۳۶۴، آیت‌الله خامنه‌ای به پاکستان سفر کردند و با استقبال بی‌نظیر مردم این کشور مواجه شدند. مردم از نقاط مختلف پاکستان برای دیدار با رئیس‌جمهور ایران آمده بودند و این استقبال حیرت‌انگیز خبرگزاری‌های جهانی را جلب کرد. به گفته آسوشیتدپرس، موج جمعیت به حدی بود که پلیس نتوانست جلوی هجوم مردم را بگیرد و جمعیت برای دست دادن با رئیس‌جمهور اسلامی ایران بر یکدیگر سبقت گرفتند. خبرگزاری فرانسه نیز تحت عنوان «استقبال بی‌مانند از رئیس‌جمهور اسلامی ایران در اسلام‌آباد» نوشت که هزاران نفر از استقبال‌کنندگان مسافت‌های طولانی را برای دیدار با ایشان طی کرده بودند.

در آستانه دومین سالگرد پیروزی انقلاب، هیئت‌هایی از ایران برای رساندن پیام انقلاب به کشورهای مختلف گسیل شدند. آیت‌الله خامنه‌ای به عنوان نماینده ایران به هند سفر کردند و با ایندیرانا گاندی، نخست‌وزیر وقت هند، دیدار کردند. در این دیدار، ایشان شروط ایران برای پایان جنگ را مطرح کردند. ایندیرانا گاندی، که از علاقمندان به انقلاب اسلامی ایران بود، پیام تبریکی به مناسبت دومین سالگرد پیروزی انقلاب اسلامی به حضرت امام ارسال کردند.