چرا برخی افراد مانند آهنربا پشه‌ها را به خود می‌کشند؟

کد خبر: ۹۳۵۱۷۷

تاریخ انتشار: ۱۶ : ۱۶ – ۲۵ مرداد ۱۴۰۵

چرا برخی افراد مانند آهنربا پشه‌ها را به خود جذب می‌کنند؟ جذب پشه‌ها تصادفی نیست و ترکیبی از عوامل ژنتیکی، بوی پوست، میکروبیوم و دمای بدن مشخص می‌کند که چرا برخی افراد بیشتر از دیگران مورد گزش این حشرات قرار می‌گیرند.

به گزارش انتخاب: زومیت: پژوهش‌های اخیر نشان داده‌اند که پشه‌ها انسان‌ها را به‌طور تصادفی انتخاب نمی‌کنند، بلکه با استفاده از سرنخ‌های زیستی مختلف، از جمله بوی پوست و بازدم، دمای بدن و حتی رنگ لباس، مناسب‌ترین میزبان را شناسایی می‌کنند. ممکن است شما نیز در جمعی باشید که تنها یک یا دو نفر به‌طور مداوم از نیش پشه‌ها شکایت کنند، در حالی که دیگران تقریباً هیچ گزشی را احساس نکنند. این تفاوت تصادفی نیست.

تحقیقات نشان می‌دهد که پشه‌ها با استفاده از مجموعه‌ای از نشانه‌ها، انسان‌ها را انتخاب می‌کنند. به‌عنوان مثال، دی‌اکسیدکربنی که هنگام بازدم آزاد می‌کنیم، مهم‌ترین نشانه برای پشه‌ها است و به‌عنوان یک چراغ راهنما عمل می‌کند. به همین دلیل، بزرگسالان معمولاً بیشتر از کودکان نیش می‌خورند، زیرا دی‌اکسیدکربن بیشتری تولید می‌کنند. وقتی پشه نزدیک‌تر می‌شود، بوی بدن، گرمای پوست، رطوبت و تعریق نیز در انتخاب نهایی قربانی تأثیرگذار می‌شوند.

پژوهشگران به این نتیجه رسیده‌اند که بوی منحصربه‌فرد پوست هر فرد عامل اصلی جذابیت او برای پشه‌ها است. هر انسان صدها ترکیب آلی فرار از سطح پوست خود آزاد می‌کند که ناشی از تجزیه چربی‌ها، اسیدهای چرب، پروتئین‌ها و مواد موجود در عرق به‌وسیله باکتری‌های ساکن پوست است. پشه‌ها توانایی بالایی در تشخیص این بوها دارند و می‌توانند تفاوت میان افراد مختلف را به‌خوبی تشخیص دهند.

یکی از مهم‌ترین یافته‌ها در این زمینه، پژوهشی بود که چند سال پیش روی ۶۴ داوطلب انجام شد. در این تحقیق، از شرکت‌کنندگان خواسته شد که چند ساعت آستین‌های نایلونی مخصوصی را بر روی دست خود بپوشند تا بوی طبیعی پوست در آن‌ها جمع شود. سپس پشه‌های ماده میان نمونه‌های مختلف حق انتخاب داشتند و نتایج نشان داد که برخی افراد تا بیش از ۱۰۰ برابر بیشتر از دیگران برای پشه‌ها جذاب بودند.

بررسی ترکیبات شیمیایی پوست نشان داد که افرادی که مقدار بیشتری از اسیدهای کربوکسیلیک روی پوست خود تولید می‌کنند، بیشتر مورد توجه پشه‌ها قرار می‌گیرند. این اسیدها بخشی طبیعی از چربی محافظ پوست هستند و به‌نظر می‌رسد یکی از مهم‌ترین نشانه‌های شیمیایی انسان برای پشه‌ها محسوب می‌شوند.

علاوه بر این، گرمای بدن نیز یکی دیگر از سرنخ‌های مهمی است که پشه‌ها برای پیدا کردن میزبان از آن استفاده می‌کنند. پس از نزدیک شدن پشه به انسان، اختلاف دمای بدن با محیط به آن کمک می‌کند تا محل مناسب برای فرود و نیش زدن را پیدا کند.

میکروبیوم پوست انسان شامل میلیاردها باکتری است که هنگام تجزیه مواد موجود در عرق و چربی پوست، ترکیبات بوداری تولید می‌کنند که برای پشه‌ها اهمیت زیادی دارد. بررسی‌ها نشان داده است افرادی که تنوع باکتریایی بیشتری روی پوست خود دارند، معمولاً کمتر برای پشه‌ها جذاب هستند.

با این حال، فراوانی زیاد چند گونه خاص از باکتری‌ها می‌تواند تولید بوهایی را افزایش دهد که پشه‌ها آن‌ها را راحت‌تر تشخیص می‌دهند. به همین دلیل، نواحی مانند مچ پا و کف پا که تراکم باکتری‌های تولیدکننده بو در آن‌ها بیشتر است، اغلب بیش از سایر قسمت‌های بدن نیش می‌خورند.

یکی از باورهای قدیمی این است که پشه‌ها افراد دارای گروه خونی O را بیشتر جذب می‌کنند. برخی مطالعات آزمایشگاهی واقعاً چنین نتیجه‌ای را نشان داده‌اند، اما پژوهشگران تأکید می‌کنند که گروه خونی تنها یکی از عوامل متعدد است و تأثیر آن احتمالاً کمتر از بوی پوست یا ترکیبات شیمیایی بدن است.

پس از فعالیت بدنی، بدن دی‌اکسیدکربن بیشتری تولید می‌کند و دمای پوست بالا می‌رود. عرق نیز حاوی موادی است که پشه‌ها نسبت به آن‌ها حساس هستند. به همین دلیل، احتمال جذب پشه‌ها پس از ورزش افزایش می‌یابد.

مطالعات نشان داده‌اند که زنان باردار به‌ویژه در برابر برخی گونه‌های ناقل مالاریا، تقریباً دو برابر بیشتر از سایر زنان نیش می‌خورند. بارداری باعث افزایش سوخت‌وساز بدن و تولید گرمای بیشتر می‌شود که به نوبه خود، دی‌اکسیدکربن بیشتری تولید می‌کند.

علاوه بر این، پژوهش‌ها نشان داده‌اند که برخی گونه‌های پشه از بینایی نیز برای یافتن میزبان استفاده می‌کنند. رنگ لباس می‌تواند در انتخاب نهایی نقش داشته باشد؛ رنگ‌هایی مانند مشکی، قرمز و نارنجی بیشتر توجه پشه‌ها را جلب می‌کنند.

در میان عوامل مرتبط با رژیم غذایی، نوشیدن الکل تنها موردی است که شواهد علمی نسبتاً محکمی درباره آن به دست آمده است. پژوهشی در سال ۲۰۰۲ نشان داد که نوشیدن ۳۵۰ میلی‌لیتر آبجو می‌تواند تعداد دفعات فرود آمدن پشه‌ها روی بدن افراد را به‌طور معناداری افزایش دهد.

نکته جالب این است که این افزایش با تغییر دمای پوست یا میزان تعریق توضیح داده نمی‌شود و احتمالاً تغییرات پیچیده‌تری در فیزیولوژی یا بوی بدن پس از مصرف الکل، عامل این پدیده است.

مطالعات روی دوقلوها نشان داده است که دوقلوهای همسان تقریباً به یک اندازه پشه جذب می‌کنند، در حالی که این شباهت در دوقلوهای غیرهمسان کمتر است. این یافته نشان می‌دهد که بخش مهمی از بوی بدن و ترکیبات شیمیایی پوست که پشه‌ها تشخیص می‌دهند، منشأ ژنتیکی دارد.

نکته جالب این است که همه افراد واکنش یکسانی به نیش پشه ندارند. برخی افراد پس از گزش، فقط یک نقطه قرمز کوچک روی پوست خود می‌بینند، در حالی که در برخی دیگر، تورم و خارش شدید ایجاد می‌شود.

مطالعات ژنتیکی نشان داده‌اند که تفاوت در عملکرد سیستم ایمنی و ژن‌های مرتبط با آلرژی می‌تواند شدت واکنش بدن به نیش پشه را تعیین کند. همچنین، حذف محل‌های تجمع آب در اطراف خانه نیز اهمیت زیادی دارد.

در سال‌های اخیر، پژوهشگران در حال توسعه نسل جدیدی از روش‌های پیشگیری هستند. یکی از ایده‌های امیدوارکننده، تغییر میکروبیوم پوست با استفاده از باکتری‌های مفید است تا ترکیبات شیمیایی جاذب پشه تجزیه شوند.

اگر این فناوری‌ها به مرحله استفاده عمومی برسند، ممکن است در آینده بتوان با یک فرآورده پوستی یا تغییر پایدار میکروبیوم پوست، برای هفته‌ها یا حتی ماه‌ها از گزش پشه‌ها در امان ماند.