هشدار استاد هاروارد: هوش مصنوعی جامعه را تکه‌تکه می‌کند!

کد خبر: ۹۳۶۶۳۱
تاریخ انتشار: ۵۱ : ۱۵ – ۰۴ شهریور ۱۴۰۵

جیل لپور، مورخ دانشگاه هاروارد، در کتاب جدید خود به خطرات ناشی از شکل‌گیری دولت‌های مصنوعی توسط نخبگان فناوری هشدار داده است. به گزارش انتخاب، او تأکید می‌کند که گسترش هوش مصنوعی و واگذاری تصمیم‌گیری‌های اجتماعی و سیاسی به سیستم‌های تحت کنترل شرکت‌های فناوری، می‌تواند به تدریج ساختار دموکراسی و زندگی عمومی را تضعیف کند.

لپور این وضعیت را با عنوان «دولت مصنوعی» توصیف می‌کند؛ نظمی که در آن بخشی از وظایف و اختیاراتی که قبلاً در اختیار نهادهای عمومی و دولت‌های منتخب بود، به شرکت‌ها و پلتفرم‌های دیجیتال منتقل می‌شود. او در گفت‌وگو با پادکست «هارد فورک» نیویورک تایمز بیان کرد که در این مدل، تصمیم‌ها بیشتر تحت تأثیر ماشین‌ها و شرکت‌هایی قرار می‌گیرند که مالک یا کنترل‌کننده آن‌ها هستند، تا با رضایت شهروندان.

لپور تأکید می‌کند که جهان هنوز به‌طور کامل به این وضعیت نرسیده است، اما زیرساخت‌های لازم برای آن در حال شکل‌گیری هستند. او معتقد است که برخی از مدیران و سرمایه‌گذاران صنعت فناوری دیدگاهی را دنبال می‌کنند که در آن قدرت شرکت‌های فناوری می‌تواند از نهادهای عمومی و خواسته رأی‌دهندگان فراتر برود. در کتاب آینده خود با عنوان «ظهور و سقوط دولت مصنوعی»، او این ایده را با جزئیات بیشتری بررسی می‌کند.

پرسش اصلی او این است که چه کسی تصمیم گرفته است که بسیاری از تعاملات روزمره انسان‌ها، از دریافت خدمات تا دسترسی به اطلاعات، باید از طریق سیستم‌های خودکار انجام شود؟ امروزه تماس با شرکت‌ها، دریافت خدمات و جست‌وجوی اطلاعات به شدت به چت‌بات‌ها و سیستم‌های خودکار وابسته شده است. لپور معتقد است این تغییر تنها یک مسئله مربوط به راحتی یا فناوری نیست، بلکه می‌تواند بر توزیع قدرت در جامعه تأثیر بگذارد.

در تعریف او، «دولت مصنوعی» به معنای حکومتی نیست که مستقیماً توسط هوش مصنوعی اداره شود، بلکه به انتقال تدریجی کارکردهای عمومی به شرکت‌هایی مربوط می‌شود که زیرساخت‌های ارتباطات دیجیتال را در اختیار دارند. امروزه بخش بزرگی از اخبار، اطلاعات سیاسی و تبلیغات انتخاباتی از طریق پلتفرم‌های خصوصی به دست مردم می‌رسد. الگوریتم‌های این پلتفرم‌ها تعیین می‌کنند که کاربران چه محتوایی را بیشتر ببینند و چه مطالبی کمتر در معرض دیدشان قرار گیرد.

لپور بر این باور است که این واسطه‌گری می‌تواند رابطه مستقیم شهروندان با نهادهای عمومی، رسانه‌ها و حتی یکدیگر را تضعیف کند. او پیش‌تر در مقاله‌ای در سال ۲۰۲۴ در نشریه نیویورکر، گسترش این ساختار را به‌عنوان نوعی «پرورش صنعتی زندگی عمومی» توصیف کرده بود که به تفکیک انسان‌ها، انزوا و نابودی اجتماع انسانی منجر می‌شود. به اعتقاد لپور، هوش مصنوعی یکی از فناوری‌هایی است که می‌تواند این روند را تسریع کند.

کاربران اکنون می‌توانند از چت‌بات‌ها درباره مسائل سیاسی سؤال کنند، در حالی که بخشی از پیام‌های سیاسی و تبلیغاتی که در فضای آنلاین می‌بینند، ممکن است با کمک هوش مصنوعی تولید شده باشد. هم‌زمان، سیستم‌های هوش مصنوعی در تحلیل حجم عظیمی از داده‌های کاربران و فرایندهای تصمیم‌گیری خودکار به کار گرفته می‌شوند. به همین دلیل، لپور نگران است که تصمیم‌های بیشتری بدون مشارکت مستقیم انسان‌ها و بدون سازوکارهای شفاف پاسخ‌گویی اتخاذ شوند.

یکی دیگر از محورهای انتقاد لپور، ایده‌ای است که توسعه سریع هوش مصنوعی را امری اجتناب‌ناپذیر معرفی می‌کند. او این نگاه را نوعی جبرگرایی فناورانه می‌داند، به این معنا که تصور می‌شود فناوری مسیر مشخصی دارد و جامعه چاره‌ای جز پذیرش آن ندارد. لپور همچنین با این تصور مخالفت می‌کند که فناوری ذاتاً به تقویت دموکراسی منجر می‌شود و یادآوری می‌کند که ادعاهای مشابهی درباره کامپیوترهای شخصی و اینترنت نیز مطرح شده بود، اما پیامدهای واقعی این فناوری‌ها پیچیده‌تر از وعده‌های اولیه بوده است.

به باور لپور، فناوری به‌خودی‌خود نه دموکراتیک است و نه ضددموکراتیک؛ بلکه نتیجه به نحوه طراحی، مالکیت، مقررات و میزان پاسخ‌گویی شرکت‌ها و نهادهایی بستگی دارد که آن را در اختیار دارند. هشدار اصلی لپور بیشتر به تمرکز قدرت مربوط می‌شود و او می‌پرسد اگر بخش بزرگی از ارتباطات، اطلاعات و خدمات عمومی به سامانه‌هایی سپرده شود که شرکت‌های خصوصی کنترل می‌کنند، چه سازوکاری برای پاسخگو نگه‌داشتن صاحبان این فناوری‌ها باقی خواهد ماند؟