دانش‌آموزان سهمیه‌ای و مدارس خاص، صندلی‌های دانشگاه‌های دولتی را تصاحب می‌کنند؛ هزینه‌های آمادگی برای امتحانات نهایی به بار مالی کنکور افزوده شد

مظاهر گودرزی اظهار داشت که ورود به دانشگاه‌های دولتی، که در گذشته می‌توانست یکی از مهم‌ترین راه‌های تحرک اجتماعی و فرصتی برای بهبود وضعیت اقتصادی افراد باشد، اکنون بیش از پیش تحت تأثیر شرایط اقتصادی خانواده‌ها قرار گرفته است. بر اساس داده‌های صندوق رفاه دانشجویان، سهم سه دهک پایین درآمدی از میان بیش از ۵۰۰ هزار دانشجوی دانشگاه‌های دولتی تنها ۵.۶ درصد، معادل ۲۵ هزار و ۹۸۶ نفر است، در حالی که دهک‌های هشتم تا دهم ۶۲ درصد این جمعیت را تشکیل می‌دهند.

گسترش انواع مدارس، تفاوت کیفیت آموزش و افزایش هزینه‌های مربوط به آمادگی کنکور و امتحانات نهایی، شکاف میان دانش‌آموزان برخوردار و کم‌برخوردار را عمیق‌تر کرده است. به گفته سعید معدنی، جامعه‌شناس، این شکاف در نهایت در ترکیب پذیرفته‌شدگان دانشگاه‌های دولتی نمایان می‌شود. او با اشاره به تفاوت میان مدارس و امکانات آموزشی آنها بیان کرد: «نتیجه این وضعیت، طبقاتی شدن فارغ‌التحصیلان است.» معدنی معتقد است که دانش‌آموزان مدارس عادی دولتی، به ویژه در مناطق محروم، به دلیل دسترسی کمتر به معلمان و آموزش‌های باکیفیت و همچنین شرایط اقتصادی و تحصیلی خانواده‌ها، فرصت کمتری برای رقابت با دانش‌آموزان مدارس برخوردار دارند. از سوی دیگر، هزینه کلاس‌های کنکور و آمادگی امتحانات نهایی نیز شرایط را برای خانواده‌هایی که توان مالی بیشتری دارند، مساعدتر می‌کند. او در این گفت‌وگو به بررسی تفاوت میان انواع مدارس، نقش شرایط اقتصادی خانواده‌ها، ساختار کنکور و سهمیه‌ها پرداخته و توضیح می‌دهد که چگونه مسیر ورود به دانشگاه‌های دولتی می‌تواند بیش از گذشته به وضعیت اقتصادی و اجتماعی دانش‌آموزان وابسته باشد.

معدنی به خبرآنلاین می‌گوید: «بررسی‌ها نشان می‌دهد که در کشور ما انواع مختلفی از مدارس وجود دارد که این مدارس به نوعی بر اساس وضعیت اقتصادی خانواده‌ها شکل گرفته‌اند. در یک سوی این طیف، مدارس عادی دولتی قرار دارند و در سوی دیگر مدارسی مانند نمونه دولتی، غیرانتفاعی و سایر انواع مدارس وجود دارند. نتیجه این وضعیت، به نوعی طبقاتی شدن فارغ‌التحصیلان مدارس است. به همین دلیل، سهم مدارس عادی دولتی از قبولی در دانشگاه‌های دولتی بسیار کم است؛ زیرا معمولاً معلمان خوب به این مدارس نمی‌روند و دانش‌آموزان نیز کمتر قادر به استفاده از آزمون‌ها و آموزش‌های باکیفیت هستند. از سوی دیگر، خانواده‌های این دانش‌آموزان معمولاً از نظر اقتصادی امکان فراهم کردن کلاس‌های آموزشی خارج از مدرسه را ندارند.

او درباره تنوع مدارس در ایران توضیح می‌دهد: «پس از انقلاب، این ساختار به‌طور قابل توجهی گسترش یافت و سازمان‌ها و نهادهای مختلف اقدام به تأسیس مدارس خصوصی کردند. در دهه پس از جنگ و در دوره سازندگی نیز به دلیل محدودیت‌های بودجه‌ای، مدارس خصوصی توسعه بیشتری پیدا کردند. در نتیجه، عمدتاً خانواده‌های برخوردار توانستند از این مدارس بهره‌مند شوند. این مدارس معمولاً از معلمان با کیفیت، آزمون‌های مستمر و امکانات آموزشی بیشتری برخوردارند و به همین دلیل دانش‌آموزان آنها شانس بیشتری برای قبولی در دانشگاه دارند.»

این جامعه‌شناس ادامه می‌دهد: «در کشور ما، دانش‌آموزان برای کنکور در کلاس‌های مختلف شرکت می‌کنند و اکنون با تأثیر ۶۰ درصدی آزمون‌های نهایی، برخی دانش‌آموزان در کلاس‌های آمادگی امتحانات نهایی نیز شرکت می‌کنند. وقتی خانواده‌ها مجبورند برای آماده‌سازی فرزندانشان برای کنکور و امتحانات نهایی هزینه‌های خارج از مدرسه پرداخت کنند، طبیعی است که سهم خانواده‌های برخوردار مالی در قبولی دانشگاه‌های دولتی بیشتر شود.» او همچنین اشاره می‌کند: «البته در کشور ما مسئله دیگری نیز وجود دارد که در بسیاری از کشورهای دیگر به این شکل دیده نمی‌شود و آن سهمیه‌های خاص است، به‌طوری‌که برخی گروه‌ها از سهمیه برخوردار می‌شوند. این مسئله می‌تواند بر کاهش انگیزه و کیفیت دانشگاه‌ها تأثیرگذار باشد، زیرا در وضعیت مشابه، شانس قبولی با کسی که سهمیه دارد، متفاوت است.»