راز سلامت مغز دو جامعه بومی آمازون؛ پایین‌ترین نرخ زوال عقل در جهان!

کد خبر: ۹۴۰۵۱۴
تاریخ انتشار: ۲۷ : ۱۶ – ۳۱ شهریور ۱۴۰۵

دو جامعه بومی در آمازون دارای پایین‌ترین نرخ زوال عقل در جهان هستند؛ راز سلامت مغز آن‌ها چیست؟
زوال عقل به عنوان یکی از نگرانی‌های اصلی دوران سالمندی در بسیاری از کشورهای جهان شناخته می‌شود، اما دو جامعه بومی در آمازون با نرخ بسیار پایینی از این بیماری مواجه هستند. به گزارش انتخاب، پژوهش جدیدی نشان می‌دهد که دو جامعه بومی در بولیوی به نام‌های «تسیمانه» و «موسِتِن» از پایین‌ترین نرخ‌های زوال عقل در سطح جهانی برخوردارند.

پژوهشگران سلامت ۷۳۰ نفر از اعضای این دو جامعه را که در آغاز مطالعه هیچ نشانه‌ای از زوال عقل نداشتند، به مدت پنج سال زیر نظر داشتند. در پایان این دوره، تنها ۲۲ نفر به زوال عقل مبتلا شده بودند و کمتر از دو درصد از شرکت‌کنندگان با این بیماری زندگی می‌کردند. این میزان به وضوح کمتر از آن چیزی است که در بسیاری از مطالعات انجام شده در آمریکا و اروپا مشاهده می‌شود. پژوهشگران اعلام کردند که شیوع زوال عقل در این کشورها حدود سه تا چهار برابر بیشتر است.

جمعیت تسیمانه‌ها حدود ۱۷ هزار نفر است و آن‌ها بیشتر به شکار، ماهی‌گیری و کشاورزی مشغول هستند. فعالیت بدنی آن‌ها بسیار زیاد است و برای تأمین غذا نیاز به صرف انرژی زیادی دارند. در مقابل، دسترسی اعضای این جامعه به برق، آب سالم، سیستم فاضلاب و دارو محدود است. موسِتِن‌ها نیز حدود سه هزار نفر جمعیت دارند و بیشتر در روستاها زندگی می‌کنند و به کشاورزی وابسته‌اند. سبک زندگی آن‌ها مشابه تسیمانه‌هاست، اما دسترسی بیشتری به آب سالم، غذای فروشگاهی و خدمات پزشکی دارند.

پژوهشگران بر این باورند که سبک زندگی این دو جامعه می‌تواند در پایین بودن نرخ زوال عقل تأثیرگذار باشد. چاقی، فشار خون بالا، دیابت و کم‌تحرکی که از عوامل شناخته‌شده خطر زوال عقل هستند، در این جمعیت‌ها کمتر مشاهده می‌شوند. با این حال، هنوز نمی‌توان با قطعیت گفت که این عوامل دلیل اصلی هستند. مطالعات قبلی در این دو جامعه نشان نداده‌اند که افرادی که از نظر متابولیکی سالم‌تر هستند، لزوماً کمتر به زوال عقل مبتلا می‌شوند.

در مطالعه جدید، افزایش سن و وجود واریانت ژنتیکی APOE ε4 به عنوان مهم‌ترین عوامل خطر زوال عقل شناسایی شدند. این دو عامل در کشورهای غربی نیز با افزایش خطر ابتلا به زوال عقل مرتبط هستند. نکته قابل توجه دیگر این است که افراد مبتلا به زوال عقل در این جوامع معمولاً مدت زیادی زنده نمی‌مانند. خطر مرگ در آن‌ها بیش از شش برابر افرادی است که عملکرد شناختی طبیعی دارند. همچنین، پس از تشخیص زوال عقل، میانگین طول عمر آن‌ها دو تا سه برابر کمتر از بیماران مشابه در آمریکا بود.

پژوهشگران می‌گویند که این موضوع تا حدی قابل توضیح است. در جوامعی که افراد برای تأمین غذا باید به کشاورزی، شکار یا جمع‌آوری مواد غذایی بپردازند، از دست دادن توانایی‌های ذهنی می‌تواند به سرعت استقلال فرد را از بین ببرد و زندگی روزمره را دشوار کند. با این حال، مرگ زودرس بیماران نمی‌تواند به تنهایی نرخ پایین زوال عقل را توضیح دهد، زیرا تعداد موارد جدید بیماری در این پنج سال کمتر از بسیاری از مطالعات غربی بوده است. احتمال می‌رود که سبک زندگی پرتحرک و میزان کمتر برخی عوامل خطر عروقی در آمار پایین ابتلا به زوال عقل در جوامع آمازون تأثیرگذار باشد.

نکته جالب دیگر این است که بیشتر موارد زوال عقل در دو جامعه مورد مطالعه، شبیه به آلزایمر معمولی نیستند. بسیاری از بیماران علائم مشابه پارکینسون یا نشانه‌هایی از بیماری عروقی و خطر سکته را نشان داده‌اند. بررسی مغز این افراد نیز نشان داد که الگوی تحلیل بافت مغزی در بسیاری از آن‌ها با الگوی معمول آلزایمر تفاوت دارد و بیشتر به آسیب‌های عروقی شباهت دارد. آزمایش خون نیز در برخی بیماران نشانه‌هایی از تخریب عصبی و التهاب عصبی را نشان داد، هرچند این یافته‌ها هنوز قطعی نیستند.

رژیم غذایی دو جامعه معمولاً دارای فیبر زیاد، قند کم و چربی اشباع کمی است و فعالیت بدنی آن‌ها نیز بالا است. در عوض، تماس آن‌ها با عوامل بیماری‌زا زیاد است و دسترسی محدودی به آنتی‌بیوتیک و واکسن دارند. به همین دلیل هنوز مشخص نیست که دقیقاً چه چیزی از مغز آن‌ها محافظت می‌کند. پژوهشگران قصد دارند در ادامه نقش ژنتیک، رژیم غذایی، فعالیت بدنی، روابط اجتماعی و مواجهه با عفونت‌ها را به‌طور جداگانه بررسی کنند. اگر مشخص شود که کدام عوامل واقعاً باعث کاهش خطر زوال عقل در این جوامع شده‌اند، ممکن است بتوان از این اطلاعات برای یافتن روش‌های بهتر پیشگیری از زوال عقل در سایر نقاط جهان استفاده کرد.