زیویه فقط یک محوطه باستانی نیست؛ بخشی از هویت تاریخی کردستان و ایران است

یک بازدید خانوادگی از تپه باستانی زیویه، برای یک شهروند جوان به یک مطالبه عمومی تبدیل شد؛ مطالبه‌ای برای اینکه یکی از محوطه‌های مهم باستان‌شناختی کردستان بیش از گذشته مورد توجه قرار گیرد و امکان ثبت جهانی آن به‌صورت جدی بررسی شود. نویسنده کارزار معتقد است مسئله فقط اضافه شدن نام زیویه به فهرست میراث جهانی نیست؛ بلکه پیش از آن باید وضعیت حفاظت، پژوهش، مستندسازی، مرمت و سامان‌دهی این محوطه مشخص شود. او همچنین بر ضرورت بررسی وضعیت آثار مرتبط با زیویه که خارج از ایران نگهداری می‌شوند و نقش احتمالی ثبت جهانی در توسعه گردشگری و اقتصاد محلی تأکید دارد. در گفت‌وگو با نویسنده این کارزار، از چرایی شکل‌گیری این مطالبه تا انتظارات او از وزارت میراث فرهنگی و آینده زیویه پرسیده‌ایم.

متن کامل این گفتگو را می‌توانید در زیر بخوانید.

 چه شد که تصمیم گرفتید کارزار درباره تپه باستانی زیویه را راه‌اندازی کنید؟ دغدغه اصلی شما از این مطالبه چیست؟

حدود یک هفته پیش همراه خانواده از تپه باستانی زیویه بازدید کردم. چیزی که ذهن من را درگیر کرد این بود که با وجود اهمیت تاریخی و فرهنگی این محوطه، چرا هنوز در فهرست میراث جهانی یونسکو قرار نگرفته است. می‌توانستم از کنار این سؤال عبور کنم، اما تصمیم گرفتم به جای بی‌تفاوت بودن، کاری انجام بدهم. به همین دلیل کارزار را راه‌اندازی کردم.

دغدغه اصلی من این است که توجه بیشتری به زیویه شود، از این محوطه بهتر حفاظت شود و روند بررسی و پیگیری ثبت جهانی آن، اگر از نظر کارشناسی شرایط لازم را دارد، جدی‌تر دنبال شود.

  به نظر شما چه چیزی زیویه را تا این اندازه مهم و متمایز می‌کند؟

زیویه یک محوطه باستانی بسیار ارزشمند است که یافته‌های تاریخی و باستان‌شناختی مهمی از آن به دست آمده و اطلاعات ارزشمندی درباره تمدن‌های گذشته این منطقه در اختیار ما قرار می‌دهد.

به نظر من ارزش زیویه فقط به قدمت آن محدود نمی‌شود؛ این محوطه بخشی از هویت تاریخی کردستان و ایران است. البته درباره اینکه آیا زیویه واجد معیارهای لازم برای ثبت جهانی هست یا نه، باید نظر کارشناسان و مطالعات تخصصی را ملاک قرار داد.

 با توجه به اهمیت زیویه، چرا تاکنون در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت نشده است؟

من نمی‌خواهم بدون داشتن اطلاعات تخصصی، علت مشخصی را متوجه یک فرد یا دستگاه خاص بدانم. به نظرم این موضوع نیازمند بررسی دقیق کارشناسان میراث فرهنگی است.

اما چیزی که برای من اهمیت دارد این است که وضعیت زیویه با جدیت بیشتری بررسی شود و اگر کمبود مطالعات، مستندات، اقدامات حفاظتی یا پیگیری مدیریتی وجود دارد، برای رفع آنها اقدام شود. به نظرم مهم این است که ببینیم امروز برای قرار گرفتن زیویه در مسیر ثبت جهانی دقیقاً چه موانعی وجود دارد و برای برطرف کردن آنها چه باید کرد.

 مطالبه مشخص شما از وزارت میراث فرهنگی چیست؟ آیا صرفاً ثبت جهانی زیویه را دنبال می‌کنید؟

نه، مطالبه من فقط قرار گرفتن نام زیویه در یک فهرست نیست. به نظرم ابتدا باید وضعیت خود محوطه بررسی شود؛ از نظر حفاظت، پژوهش، مستندسازی، مرمت، سامان‌دهی و معرفی.

اگر پس از بررسی‌های تخصصی مشخص شد که زیویه شرایط لازم را برای ثبت جهانی دارد، انتظار دارم روند تهیه و پیگیری پرونده آن نیز به شکل جدی دنبال شود. ثبت جهانی باید نتیجه یک فرایند علمی و حفاظتی باشد، نه صرفاً یک عنوان.

 اگر زیویه در فهرست میراث جهانی قرار بگیرد، این اتفاق چه تأثیری می‌تواند بر سقز و استان کردستان داشته باشد؟

ثبت جهانی می‌تواند توجه گردشگران، پژوهشگران و علاقه‌مندان به میراث فرهنگی را بیشتر کند و در صورت مدیریت صحیح، به توسعه گردشگری فرهنگی و ایجاد فرصت‌های اقتصادی برای مردم منطقه کمک کند.

اما یک نکته بسیار مهم وجود دارد؛ افزایش گردشگر نباید به قیمت آسیب دیدن خود محوطه تمام شود. اگر قرار است زیویه بیشتر معرفی شود، باید هم‌زمان زیرساخت‌های گردشگری و برنامه‌های حفاظتی آن نیز تقویت شوند.

یکی دیگر از موضوعات مرتبط با زیویه، آثار و اشیایی است که گفته می‌شود خارج از ایران نگهداری می‌شوند. درباره این مسئله چه مطالبه‌ای دارید؟

به نظرم این موضوع هم باید با دقت و مستندات بررسی شود. اگر آثاری از محوطه زیویه در خارج از کشور نگهداری می‌شوند، لازم است درباره پیشینه آنها، محل نگهداری و وضعیت حقوقی‌شان بررسی دقیق انجام شود.

بعد از مشخص شدن مستندات، می‌توان در چارچوب قوانین و سازوکارهای مربوط، موضوع بازگرداندن آثار یا دست‌کم معرفی آنها و فراهم شدن امکان دسترسی پژوهشی به این آثار را پیگیری کرد. به نظرم در این موضوع باید هم مطالبه‌گری وجود داشته باشد و هم نگاه کاملاً مستند و حقوقی.

 اگر مسئولان وزارت میراث فرهنگی به این مطالبه پاسخ مثبت بدهند، اولین انتظار شما از آنها چیست؟

اولین انتظار من این است که یک بررسی رسمی و تخصصی درباره وضعیت فعلی زیویه انجام شود و مشخص شود برای حفاظت بهتر از این محوطه و همچنین بررسی امکان ثبت جهانی آن، دقیقاً چه اقداماتی لازم است.

برای من مهم است که این موضوع از سطح حرف فراتر برود و یک مسیر مشخص داشته باشد؛ اینکه چه مطالعاتی باید انجام شود، چه اقداماتی برای حفاظت لازم است و اگر شرایط ثبت جهانی وجود دارد، روند تهیه و پیگیری پرونده چگونه خواهد بود.

من هم به عنوان یک شهروند جوان، تا جایی که بتوانم به مطالبه‌گری و اطلاع‌رسانی ادامه می‌دهم. از مردم هم می‌خواهم اگر این دغدغه را مهم می‌دانند، کارزار را امضا و با دیگران به اشتراک بگذارند تا زیویه بیشتر دیده شود.