بازی قدرت اینفانتینو؛ حراج روح فوتبال!

به گزارش خبرنگار پایگاه خبری طرفداری، اقدام جدید جیانی اینفانتینو برای واگذاری بخشی از حقوق تجاری فیفا به سرمایه‌گذاران خصوصی، تنها یک تصمیم اقتصادی نیست؛ بلکه نمایانگر تغییرات بزرگ‌تری است که به آرامی چهره فوتبال مدرن را دگرگون کرده است. در این مسیر، ارزش‌های سنتی ورزش تحت تأثیر قدرت مالی قرار گرفته‌اند. اوایل این هفته، اینفانتینو برخلاف روال معمول خود، واکنشی متفاوت از خود نشان داد. رئیس فیفا در یک پست ۱۵ اسلایدی در حساب اینستاگرامش به انتقادهایی که پیش از آغاز جام جهانی ۲۰۲۶ مطرح شده بود، پاسخ داد. این پست بیشتر شبیه گزارشی از موفقیت‌های دوران ریاست او بود تا یک دفاعیه معمولی؛ فهرستی از دستاوردهایی که در برابر هر انتقاد، پاسخی مثبت و پیروزمندانه ارائه می‌کرد.

تصویر ارائه‌شده، بیشتر شبیه به رئیس یک نهاد بین‌المللی بود که احساس می‌کرد پروژه بزرگش در آمریکای شمالی به سرانجام رسیده و اکنون زمان نمایش نتایج کار فرا رسیده است. اما این رفتار، تفاوتی قابل توجه با تصویری داشت که اینفانتینو سال‌ها از خود به نمایش گذاشته بود. او معمولاً فردی آرام و حسابگر به نظر می‌رسد؛ مدیری که بیشتر به سخنرانی می‌پردازد تا وارد جدل شود و بیشتر توضیح می‌دهد تا از خود دفاع کند. او با ظاهر همیشگی‌اش؛ سر تراشیده، کت‌وشلوارهای رسمی و کفش‌های ورزشی سفید، روی صحنه حاضر می‌شود و با ادبیاتی نزدیک به سخنرانی‌های مدیریتی و انگیزشی درباره آینده فوتبال صحبت می‌کند. اما آن پست اینستاگرامی، چهره دیگری از اینفانتینو را به نمایش گذاشت؛ چهره مدیری که احساس می‌کند دستاوردهایش کمتر از حد واقعی دیده شده و اعتماد به نفسش افزایش یافته است.

طرح اینفانتینو برای ایجاد یک شرکت مستقل جهت مدیریت بخش تجاری مسابقات بزرگ فیفا و سپس فروش بخشی از سهام آن به سرمایه‌گذاران خصوصی، با واکنش‌های شدید هواداران، برخی باشگاه‌ها و بخش‌هایی از جامعه فوتبال مواجه شده است. منتقدان بر این باورند که رئیس فیفا به سراغ چیزی رفته که نباید معامله شود و آن هم روح فوتبال است. با این حال، این اقدام برای کسانی که ساختار فیفا و شخصیت اینفانتینو را دنبال کرده‌اند، چندان غیرمنتظره نیست. این تصمیم بدون تردید یک حرکت تهاجمی است؛ اقدامی که بسیاری آن را مغایر با ارزش‌های سنتی فوتبال می‌دانند و درباره پیامدهای آن هشدار داده‌اند. اما در عین حال، این طرح بخشی از روندی گسترده‌تر در ورزش حرفه‌ای است؛ روندی که سال‌هاست آغاز شده و در آن تجارت، سرمایه‌گذاری و منطق بازار بیش از گذشته وارد قلب ورزش شده‌اند.

از دیدگاه بسیاری، فیفا تنها تلاش می‌کند آخرین قدم را در مسیری بردارد که بخش بزرگی از آن پیش‌تر طی شده است. برای درک تصمیم جدید فیفا، باید به شرایط مالی این نهاد توجه کرد. مانند بسیاری از تصمیم‌های تجاری اخیر فیفا، ریشه این ماجرا نیز به یک عامل مهم بازمی‌گردد: پول. فیفا از جام جهانی درآمدی عظیم به دست می‌آورد؛ درآمدی که در سال‌های اخیر به شکل چشمگیری افزایش یافته است. انتظار می‌رود این سازمان در چرخه مالی ۲۰۲۳ تا ۲۰۲۶ حدود ۱۵ میلیارد دلار درآمد داشته باشد؛ رقمی که تقریباً دو برابر درآمد چهار سال قبل آن است. تمام برنامه‌ریزی‌های منتهی به جام جهانی ۲۰۲۶ نیز با هدف افزایش ظرفیت درآمدزایی انجام شده است؛ از فروش بلیت و قراردادهای تبلیغاتی گرفته تا توافق‌های بزرگ در حوزه مهمان‌نوازی و اسپانسرینگ.

واقعیت این است که پتانسیل اقتصادی فوتبال تقریباً بی‌نهایت به نظر می‌رسد و فیفا بهتر از هر نهاد دیگری این موضوع را می‌داند. اکنون به نظر می‌رسد زمان اجرای بزرگ‌ترین حرکت اقتصادی اینفانتینو فرا رسیده است. صبح سه‌شنبه گزارش شد که رئیس فیفا، بدون اطلاع کامل بسیاری از فدراسیون‌های بزرگ جهان، طرحی را برای بهره‌برداری بیشتر از درآمدهای تجاری مسابقات اصلی این سازمان آماده کرده است. بر اساس این برنامه، شرکت جدیدی با نام FIFA Forward Enterprise (FFE) تأسیس خواهد شد؛ شرکتی که قرار است بخش عمده فعالیت‌های تجاری و اجرایی فیفا را در یک مجموعه واحد مدیریت کند.

این فعالیت‌ها شامل حق پخش تلویزیونی مسابقات، قراردادهای اسپانسرینگ، فروش بلیت، صدور مجوزهای تجاری و مدیریت و اجرای رویدادها خواهد بود. گفته می‌شود ارزش‌گذاری اولیه فیفا برای این شرکت حدود ۲۰ میلیارد دلار است. فیفا همچنان سهام اصلی و کنترل اکثریت این شرکت را حفظ خواهد کرد و تأکید کرده که تصمیم‌های فوتبالی، مدیریت مسابقات، تقویم رقابت‌ها و مسائل مربوط به قوانین و مقررات همچنان تنها در اختیار این نهاد باقی می‌ماند. اما بخش بحث‌برانگیز ماجرا، مرحله بعدی این طرح است. فیفا قصد دارد بخشی از سهام اقلیت این شرکت را به سرمایه‌گذاران خصوصی واگذار کند؛ اقدامی که می‌تواند تا ۴.۲ میلیارد دلار سرمایه جدید وارد ساختار این نهاد کند. این میزان سهام، حدود ۲۰ درصد از ارزش شرکت FFE را شامل خواهد شد.

در صورت تصویب این طرح، هر یک از ۲۱۱ فدراسیون عضو فیفا می‌توانند تا ۲۰ میلیون دلار بودجه فوری دریافت کنند. علاوه بر آن، در چرخه توسعه برنامه «فیفا فوروارد» بین سال‌های ۲۰۲۷ تا ۲۰۳۰ نیز مبلغ مشابهی در اختیار آنها قرار خواهد گرفت. مجموع این بسته مالی تا سال ۲۰۳۸ بیش از ۱۰ میلیارد دلار برآورد شده است. اما مخالفان می‌گویند ورود سرمایه‌گذاران خصوصی، حتی بدون داشتن حق کنترل مستقیم، به‌طور طبیعی منافع اقتصادی آنها را با تصمیم‌های بزرگ فیفا گره خواهد زد؛ از نحوه مدیریت مسابقات گرفته تا زمان‌بندی برگزاری رویدادهای مهم. فیفا در پاسخ تأکید کرده که هیچ سرمایه‌گذاری خارجی حق دخالت در تصمیم‌های ورزشی را نخواهد داشت و کنترل کامل فوتبال همچنان در اختیار این سازمان باقی می‌ماند.

با این حال، گزارش‌ها حاکی از آن است که فدراسیون‌های عضو تا ۱۹ سپتامبر فرصت دارند حمایت خود را از این طرح اعلام کنند. در صورت مخالفت، آنها ممکن است تنها از یک بسته مالی محدودتر بهره‌مند شوند که ارزش آن در چرخه بعدی حدود ۱۰ میلیون دلار خواهد بود. برای اجرای این تغییر ساختاری، اینفانتینو به حمایت دست‌کم ۱۰۶ فدراسیون عضو فیفا و همچنین تأیید شورای فیفا نیاز دارد. اکنون پرسش اصلی این نیست که آیا فوتبال پول بیشتری خواهد داشت یا نه؛ پرسش بزرگ‌تر این است که در مسیر دستیابی به این میلیاردها دلار، چه مقدار از هویت و استقلال فوتبال باقی خواهد ماند. این چیزی نیست که فیفا حق فروش آن را داشته باشد؛ این جمله، خلاصه خشم و نگرانی بسیاری از مخالفان طرح جدید فیفا است؛ طرحی که می‌تواند یکی از بزرگ‌ترین تغییرات در ساختار مدیریتی فوتبال جهان را رقم بزند.

واکنش‌ها به این ایده حتی پیش از اعلام رسمی آن آغاز شد و اتحادیه فوتبال اروپا (یوفا) خیلی زود موضعی تند و صریح علیه آن گرفت. یوفا در بیانیه‌ای هشدار داد که این اقدام از مرزی عبور می‌کند که نهادهای حاکم بر فوتبال هرگز نباید از آن عبور کنند. در این بیانیه آمده است: این موضوعی بسیار جدی است. همه فدراسیون‌های ملی باید آن را جدی بگیرند. همچنین تمامی ذی‌نفعان فوتبال، از لیگ‌ها، باشگاه‌ها و بازیکنان گرفته تا هواداران، دولت‌ها و هر کسی که به آینده این ورزش اهمیت می‌دهد، باید نسبت به آن حساس باشند. روح فوتبال و ساختار مدیریتی آن، دارایی‌هایی نیستند که بتوان آنها را خرید و فروش کرد؛ به‌ویژه زمانی که هیچ شفافیتی درباره اینکه چه کسانی از نظر مالی از این اتفاق سود خواهند برد وجود ندارد. هیچ‌کدام از ما مالک فوتبال نیستیم. این چیزی نیست که فیفا حق فروش آن را داشته باشد.

این واکنش تنها آغاز ماجرا بود. خیلی زود مشخص شد که فیفا قصد دارد این پروژه را با سرعت زیادی پیش ببرد و برای جلب حمایت فدراسیون‌های ملی، مشوق‌های مالی قابل توجهی در نظر گرفته است. طبق این طرح، فیفا پیشنهاد پرداخت مبلغی یک‌باره تا سقف ۲۰ میلیون دلار از اول ژانویه ۲۰۲۷ را مطرح کرده است؛ مبلغی که در کنار ۲۰ میلیون دلار دیگر از برنامه توسعه فیفا فوروارد در چرخه ۲۰۲۷ تا ۲۰۳۰ قرار می‌گیرد. به این ترتیب، برخی فدراسیون‌ها می‌توانند با حمایت مالی قابل توجهی مواجه شوند؛ موضوعی که منتقدان آن را ابزاری برای جلب موافقت‌ها می‌دانند.

یوفا بار دیگر موضعی تند گرفت و اعلام کرد: مخالفت‌ها با این طرح گسترده‌تر شده و همچنان در حال افزایش است. فیفا نمی‌تواند از فوتبال برای ثروتمند کردن خود و نزدیکانش استفاده کند. ما می‌توانیم فوتبال را به شکلی درست و پایدار توسعه دهیم. البته شرایط فعلی یک تناقض جالب نیز دارد. یوفا امروز خود را مدافع سنت‌های فوتبال معرفی می‌کند؛ در حالی که این نهاد طی سال‌های اخیر بارها رقابت‌های اروپایی، به‌خصوص لیگ قهرمانان اروپا، را گسترش داده و مسیر تجاری‌سازی بیشتر فوتبال را دنبال کرده است. با این حال، پروژه سوپرلیگ اروپا که در سال ۲۰۲۱ جنجال بزرگی ایجاد کرد، طرحی متعلق به یوفا نبود و این اتحادیه از همان ابتدا در برابر آن ایستاد.

در کنار یوفا، اتحادیه فوتبال انگلیس، اتحادیه فوتبال آلمان و بسیاری از گروه‌های هواداری نیز نگرانی‌های خود را درباره این اقدام مطرح کرده‌اند. حتی سپ بلاتر، رئیس پیشین فیفا که دوران مدیریتش با حواشی فراوانی همراه بود، در شبکه‌های اجتماعی نوشت: هیچ‌کس حق ندارد بازی ما را بفروشد. بلاتر شاید شخصیت چندان بی‌حاشیه‌ای برای دفاع از پاکی فوتبال نباشد، اما علاقه عمیق او به این ورزش بر کسی پوشیده نیست. با این حال، واکنش‌ها در همه نقاط جهان یکسان نبوده است. دیوید تروندا، رئیس فدراسیون فوتبال جمهوری چک، از این ایده حمایت کرده؛ هرچند این فدراسیون اعلام کرده که تصمیم رسمی خود را در ماه اوت بررسی خواهد کرد. کونکاکاف، کنفدراسیون فوتبال آمریکای شمالی، مرکزی و کارائیب که فدراسیون فوتبال آمریکا نیز عضو آن است، نگرانی خود را درباره نبود شفافیت اعلام کرد و از فیفا خواست اصول حکمرانی خوب را رعایت کند، اما این طرح را به‌طور کامل رد نکرد. کنفدراسیون فوتبال آسیا نیز موضعی مشابه اتخاذ کرده و خواستار بررسی دقیق‌تر موضوع شده است.

با وجود اینکه طرح جدید فیفا اکنون به یکی از بحث‌برانگیزترین موضوعات فوتبال جهان تبدیل شده، ریشه‌های این ماجرا به سال‌ها قبل بازمی‌گردد. سوپرلیگ اروپا شاید بهترین نمونه از مسیری باشد که فوتبال مدرن در حال طی کردن آن است؛ البته در مقیاسی کوچک‌تر. در سال ۲۰۲۱، ۱۲ باشگاه بزرگ از انگلیس، اسپانیا و ایتالیا اعلام کردند قصد دارند رقابتی جدا از ساختارهای سنتی فوتبال راه‌اندازی کنند؛ تورنمنتی ۲۰ تیمی که ۱۵ باشگاه در آن جایگاه دائمی داشتند. هدف اصلی این پروژه، بیش از آنکه ورزشی باشد، اقتصادی بود. برگزاری مداوم بازی‌های بزرگ میان مشهورترین باشگاه‌های جهان می‌توانست قراردادهای عظیم حق پخش تلویزیونی و درآمدهای تجاری بی‌سابقه‌ای ایجاد کند. بانک آمریکایی جی پی مورگان نیز برای تأمین مالی این پروژه متعهد شده بود ۳.۲۵ میلیارد یورو سرمایه اولیه اختصاص دهد. اما اعتراض گسترده هواداران، لیگ‌ها و نهادهای فوتبالی باعث شد سوپرلیگ در مدت کوتاهی فروبپاشد. با این حال، آن اتفاق یک هشدار جدی بود؛ هشداری درباره اینکه نبرد بر سر کنترل و درآمدهای فوتبال تازه آغاز شده است.

این نخستین بار نیست که جیانی اینفانتینو چنین مسیرهایی را دنبال می‌کند. رئیس فیفا در سال ۲۰۱۸ از طرحی ۲۵ میلیارد دلاری حمایت کرد که با پشتیبانی شرکت ژاپنی سافت‌بانک قرار بود منابع مالی لازم برای ایجاد رقابت‌های جدید، از جمله جام جهانی باشگاه‌های توسعه‌یافته، را فراهم کند. یوفا در برابر آن مقاومت کرد، اما ایده تغییر ساختار فوتبال بین‌المللی از همان زمان شکل گرفت. در نهایت، اینفانتینو توانست جام جهانی باشگاه‌ها را به شکل جدیدی برگزار کند؛ تورنمنتی که ایالات متحده به‌عنوان میزبان آن انتخاب شده است.