راز برتری راست‌دستی: چرا ۹۰ درصد انسان‌ها راست‌دست هستند؟

به گزارش خبرآنلاین، تقریباً همه ما در اطراف‌مان افراد راست‌دست بیشتری مشاهده می‌کنیم؛ از نوشتن و غذا خوردن گرفته تا کار با ابزار و تلفن همراه. حدود ۹۰ درصد از جمعیت جهان راست‌دست هستند؛ آماری شگفت‌انگیز که دهه‌هاست ذهن دانشمندان را مشغول کرده است. دلیل این گرایش شدید به یک سمت چیست؟ و چرا این ویژگی در دنیای حیوانات به این اندازه نادر است؟ تحقیقات جدید نشان می‌دهد که پاسخ احتمالاً در مسیر تکامل انسان نهفته است؛ جایی میان راه رفتن بر روی دو پا، رشد مغز و توانایی ساخت ابزار.

راست‌دستی؛ ویژگی‌ای نادر در «طبیعت» در بسیاری از حیوانات، تمایز واضحی بین یک دست یا پنجه نسبت به دیگری وجود ندارد. حتی در میان نزدیک‌ترین خویشاوندان انسان، مانند شامپانزه‌ها، برتری یک دست به‌طور قابل توجهی کمتر از انسان است. اما در انسان، راست‌دستی تقریباً به یک «استاندارد جهانی» تبدیل شده است. این مسئله باعث شده است که پژوهشگران مدت‌ها به دنبال یک «ژن راست‌دستی» بگردند، اما تا کنون هیچ ژن واحد و مشخصی پیدا نشده که بتواند این ویژگی را توضیح دهد.

همه‌چیز شاید از راه رفتن روی دو پا آغاز شد. مطالعه‌ای جدید از پژوهشگران دانشگاه آکسفورد نشان می‌دهد که راست‌دستی احتمالاً نتیجه دو تغییر مهم در تکامل انسان بوده است: راه رفتن بر روی دو پا و بزرگ‌تر شدن مغز. زمانی که اجداد انسان شروع به حرکت بر روی دو پا کردند، دست‌ها دیگر وظیفه اصلی حرکت را نداشتند و آزاد شدند تا کارهای دقیق‌تری انجام دهند؛ مانند: حمل اشیا، استفاده از ابزار، شکار و انجام حرکات ظریف. به‌مرور، مغز انسان احتمالاً برای انجام مؤثرتر این کارها، یک سمت بدن را «تخصصی‌تر» کرد.

مغز انسان نامتقارن است. دانشمندان بیان می‌کنند که مغز انسان به‌طور کامل متقارن عمل نمی‌کند. دو نیمکره مغز وظایف متفاوتی دارند: نیمکره چپ بیشتر با زبان و حرکات ظریف مرتبط است و نیمکره راست بیشتر در پردازش فضایی و تصویری نقش دارد. از آنجا که نیمکره چپ کنترل سمت راست بدن را بر عهده دارد، بسیاری از پژوهشگران معتقدند که رشد مراکز زبانی و حرکتی در نیمکره چپ، به تقویت راست‌دستی کمک کرده است.

ابزارسازی؛ نقطه عطف تکامل. برخی انسان‌شناسان بر این باورند که ساخت ابزار نقش مهمی در شکل‌گیری راست‌دستی داشته است. استفاده مداوم از یک دست برای انجام کارهای دقیق، می‌توانست سرعت، هماهنگی و دقت را افزایش دهد. به‌تدریج، این برتری ممکن است در طول نسل‌ها تثبیت شده باشد.

پس چرا چپ‌دست‌ها باقی ماندند؟ اگر راست‌دستی این‌قدر رایج است، چرا هنوز حدود ۱۰ درصد از مردم چپ‌دست هستند؟ پژوهشگران می‌گویند چپ‌دستی احتمالاً بخشی طبیعی از تنوع زیستی انسان است. برخی نظریه‌ها حتی پیشنهاد می‌کنند که در بعضی شرایط، چپ‌دست بودن می‌توانسته مزیت‌هایی داشته باشد؛ مثلاً در مبارزه یا رقابت‌های فیزیکی، زیرا کمتر قابل پیش‌بینی بوده‌اند.

راست‌دست یا چپ‌دست؛ از قبل تعیین می‌شود؟ دانشمندان معتقدند که ترکیبی از ژنتیک، رشد مغزی و عوامل محیطی در تعیین دست غالب نقش دارند. حتی در دوران جنینی نیز نشانه‌هایی از ترجیح یک دست مشاهده شده است.

نگاه جامعه به چپ‌دستی. در بسیاری از فرهنگ‌ها، چپ‌دستی در گذشته با نگاه منفی همراه بود و برخی کودکان مجبور می‌شدند با دست راست بنویسند. اما امروزه دانشمندان تأکید می‌کنند که چپ‌دستی یک تفاوت طبیعی مغزی است، نه مشکل یا اختلال. راست‌دست بودن انسان‌ها احتمالاً نتیجه میلیون‌ها سال تکامل است؛ از زمانی که اجداد ما بر روی دو پا ایستادند تا زمانی که مغز انسان برای زبان، ابزارسازی و حرکات دقیق تخصصی‌تر شد. دانشمندان هنوز همه پاسخ‌ها را پیدا نکرده‌اند، اما به نظر می‌رسد راز دست غالب، بیش از آنکه در یک ژن خاص باشد، در تاریخ تکامل مغز و بدن انسان نهفته است.