گیاه‌خواری؛ تغییر شگفت‌انگیز فعالیت ژن‌های شما در یک ماه!

کد خبر: ۹۳۵۷۴۰

تاریخ انتشار: ۲۹ : ۲۳ – ۲۸ مرداد ۱۴۰۵

محققان دانشگاه کالیفرنیا سن‌دیگو و دانشگاه فرایبورگ آلمان در یک مطالعه جدید به این نتیجه رسیدند که افرادی که به مدت یک ماه از رژیم گیاهخواری کامل پیروی کردند، در مقایسه با گروهی که رژیم غذایی غنی از گوشت داشتند، تغییرات قابل توجهی در نشانگرهای شیمیایی مرتبط با DNA خود نشان دادند.

به گزارش انتخاب، این پژوهش نشان می‌دهد که یک ماه تغذیه گیاهی می‌تواند نشانگرهای زیستی مرتبط با پیری را در سطح مولکولی بهبود بخشد.

رژیم غذایی تأثیر زیادی بر سلامتی ما دارد، اما آیا تا به حال به این موضوع فکر کرده‌اید که غذاهایی که مصرف می‌کنید، می‌توانند عملکرد ژن‌های شما را تغییر دهند؟

برای درک این یافته‌ها، باید با مفهوم اپی‌ژنوم آشنا شوید. اپی‌ژنوم مجموعه‌ای از سیگنال‌های شیمیایی است که به سلول‌ها کمک می‌کند تا تعیین کنند کدام ژن‌ها باید فعال یا غیرفعال شوند. این سیگنال‌ها کد ژنتیکی (DNA) را تغییر نمی‌دهند، بلکه مانند دستورالعمل‌هایی عمل می‌کنند که به سلول می‌گویند از کدام ژن‌ها استفاده کند و کدام را نادیده بگیرد.

یکی از شناخته‌شده‌ترین مکانیسم‌های اپی‌ژنتیک، متیلاسیون DNA است. در این فرآیند، برچسب‌های شیمیایی کوچکی به DNA متصل می‌شوند که بسته به موقعیت این برچسب‌ها، می‌توانند فعالیت ژن را افزایش یا کاهش دهند.

عوامل متعددی از جمله رژیم غذایی، ورزش، سیگار کشیدن، قرار گرفتن در معرض آلاینده‌های محیطی و پیری با تغییر در الگوهای متیلاسیون مرتبط هستند. با این حال، تشخیص اینکه کدام تغییرات به طور مستقیم بهبود سلامت را به همراه دارند و کدام یک منعکس‌کننده سایر فرآیندهای زیستی هستند، دشوار است.

برای بررسی دقیق تأثیر رژیم غذایی بر اپی‌ژنوم، محققان طراحی دقیقی را اجرا کردند. تمام ۴۸ شرکت‌کننده در ابتدا به مدت یک هفته یک رژیم غذایی استاندارد و یکسان را دنبال کردند و سپس به طور تصادفی به دو گروه تقسیم شدند:

گروه اول: به مدت یک ماه از رژیم گیاهخواری کامل پیروی کردند.

گروه دوم: به مدت یک ماه از رژیم غذایی غنی از گوشت پیروی کردند.

نکته کلیدی در طراحی این مطالعه این بود که هر دو رژیم غذایی کالری تقریباً برابری داشتند. این امر به دانشمندان کمک کرد تا تأثیر ترکیب مواد غذایی را به طور جداگانه بررسی کنند، بدون اینکه نتایج عمدتاً ناشی از کاهش کالری یا کاهش وزن باشد.

تیم تحقیقاتی، بیش از ۸۰۰ هزار جایگاه متیلاسیون را در سراسر ژنوم شرکت‌کنندگان قبل و بعد از دوره یک‌ماهه مقایسه کردند. رویکرد آنها به جای جستجوی صرفاً تغییرات چشمگیر در چند ژن خاص، به دنبال تغییرات هماهنگ در مسیرهای زیستی بود تا تصویر کامل‌تری از تأثیر رژیم غذایی به دست آورند.

یکی از تأثیرات مشهود رژیم گیاهخواری بر سیستم ایمنی مشاهده شد. داده‌های متیلاسیون نشان می‌داد که در گروه گیاهخوار، تعداد نوتروفیل‌ها (گلبول‌های سفیدی که در خط مقدم مبارزه با عفونت هستند) کاهش یافته است. این موضوع مثبت است، زیرا اگر تعداد این سلول‌ها برای مدت طولانی بالا بماند، می‌تواند به التهاب مزمن و آسیب‌زا در بدن منجر شود.

در مقابل، گروه گیاهخوار سلول‌های CD4 T بیشتری داشتند که نقش کلیدی در هماهنگی و تنظیم پاسخ‌های ایمنی دارند و برای حفظ تعادل سیستم دفاعی بدن ضروری هستند. جالب اینجاست که این یافته‌ها با آزمایش‌های واقعی خون که در طول مطالعه انجام شده، هماهنگ بود. این هماهنگی به دانشمندان اطمینان داد که این تغییرات، خطای آماری یا تصادفی نیستند، بلکه نشان‌دهنده تغییر واقعی در عملکرد سیستم ایمنی بدن هستند.

تأثیر رژیم گیاهخواری به سیستم ایمنی محدود نشد. محققان افزایش متیلاسیون را در نزدیکی نواحی راه‌انداز (پروموتر) ژن‌های درگیر در رشد سلولی و مسیرهای مرتبط با سرطان، از جمله سیستم‌های پیام‌رسانی mTOR و Hippo شناسایی کردند. پروموترها، بخش‌هایی از DNA هستند که به کنترل فعال‌سازی ژن‌ها کمک می‌کنند. افزایش متیلاسیون در این نواحی معمولاً به معنای کاهش فعالیت آن ژن‌هاست.

این تحلیل همچنین به کاهش فعالیت در مسیرهای درگیر در متابولیسم لیپیدها (چربی‌ها) اشاره داشت. سایر تغییرات با پیام‌رسانی انسولین، ترمیم DNA و پاسخ‌های سلولی به استرس مرتبط بودند.

در مجموع، یافته‌ها نشان می‌دهد که تغییر رژیم غذایی تأثیر محدودی بر بدن ندارد، بلکه اثر زنجیره‌ای و گسترده‌ای بر شبکه‌های زیستی مختلف ایجاد می‌کند. به عبارت دیگر، وقتی رژیم غذایی خود را تغییر می‌دهیم، تنها یک ژن یا یک مسیر بیولوژیکی خاص تحت تأثیر قرار نمی‌گیرد، بلکه همزمان سیستم ایمنی، سوخت‌وساز انرژی، مکانیسم‌های ترمیم سلولی و حتی سرعت پیری، همه دستخوش تغییر می‌شوند؛ به این معنا که انتخاب‌های غذایی ما تأثیری عمیق و چندلایه بر سلامت کلی بدن دارند.

یکی از جذاب‌ترین بخش‌های مطالعه، استفاده از ابزارهایی به نام ساعت‌های اپی‌ژنتیک بود. این ساعت‌ها مدل‌های ریاضی هستند که از الگوهای متیلاسیون DNA برای تخمین جنبه‌هایی از پیری زیستی استفاده می‌کنند.

پیری زیستی به معنای این است که بدن شما چقدر خوب کار می‌کند، نه اینکه چند سال از تولدتان گذشته است. دو نفر با سن تقویمی یکسان می‌توانند پیری زیستی متفاوتی داشته باشند. برای اندازه‌گیری پیری زیستی، دانشمندان از ابزارهایی به نام «ساعت اپی‌ژنتیک» استفاده می‌کنند. اما این ساعت‌ها همه یک چیز را اندازه نمی‌گیرند؛ برخی خطر بیماری را نشان می‌دهند، برخی به عملکرد اندام‌ها اشاره دارند و برخی فقط سن تقویمی را تخمین می‌زنند.

در این مطالعه، دو ساعت اپی‌ژنتیک که به طور خاص برای پیش‌بینی نتایج مرتبط با سلامت طراحی شده بودند، نشان‌دهنده کاهش سرعت پیری زیستی در گروه گیاهخوار در طول مداخله یک‌ماهه بودند.

با وجود نتایج جالب، این مطالعه محدودیت‌هایی دارد. پژوهش در مقیاس کوچک (۴۸ نفر، یک ماه) انجام شده و تغییرات مشاهده‌شده در متیلاسیون DNA چندان بزرگ نبودند. همچنین، نمونه‌های خون تنها وضعیت خون را نشان می‌دهند و ممکن است تغییرات در بافت‌های دیگر مانند کبد یا مغز یکسان نباشد.

سه سوال بزرگ هنوز بی‌پاسخ مانده است: آیا این تغییرات اپی‌ژنتیک برای مدت طولانی باقی می‌مانند؟ اگر رژیم عادی شود، آیا تغییرات برمی‌گردند؟ آیا این تغییرات واقعاً به سلامتی بهتر در درازمدت منجر می‌شود؟

ماکس استورز، نویسنده این مطالعه، می‌گوید: «تحقیق ما نشان می‌دهد که تغذیه بر ژن‌ها تأثیر می‌گذارد. حالا باید ببینیم که آیا این اثر ماندگار است و آیا به سلامتی کمک می‌کند. برای این کار به مطالعات بزرگ‌تری نیاز است.»

نتایج این پژوهش در ژورنال MedComm منتشر شده است.