راز موفقیت دیدارهای رئیس‌جمهور با احزاب و تشکل‌های سیاسی: تفاوت هدف‌گذاری و خروجی چیست؟

به گزارش خبرآنلاین، از زمان آغاز ریاست جمهوری مسعود پزشکیان در مرداد ماه سال ۱۴۰۳ و تحویل کلید پاستور از محمد مخبر، کشور با چالش‌های متعددی روبرو بوده است. از شهادت اسماعیل هنیه و ترور فرماندهان نظامی گرفته تا جنگ‌های نظامی و اعتراضات، دولت چهاردهم در شرایطی قرار دارد که می‌توان آن را دولت بحران نامید. با این حال، رئیس‌جمهور سعی کرده است در این مدت ارتباط خود با فضای سیاسی را از طریق دیدار با احزاب ادامه دهد. پزشکیان با وجود تمامی مشکلات، تلاش کرده تا در راستای شعار دولت وفاق ملی، میزبان احزاب مختلف، به ویژه مخالفان خود باشد، در حالی که برخی معتقدند برگزاری این جلسات در شرایط بحرانی چندان ضروری نیست.

در نهم اسفندماه سال گذشته، اگرچه پاستور از سوی آمریکا و اسرائیل بمباران نشده بود، پزشکیان همچنان پذیرای سیاسیون در نهاد ریاست جمهوری بود. اما به دلیل شرایط جنگی در اواسط مردادماه، سیاستمداران به وزارت کشور رفتند تا در نشستی چند ساعته با رئیس‌جمهور به بحث درباره مشکلات اقتصادی و سیاسی کشور بپردازند. حسن قشقاوی، سخنگوی کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس شورای اسلامی، در این باره به خبرآنلاین گفت: «جلسه رئیس‌جمهور که زمان نسبتاً طولانی داشت، فرصتی مناسب بود تا همه بتوانند نظرات خود را به راحتی با ایشان مطرح کنند.»

مهدی اقراریان، عضو شورای شهر تهران، نیز با اشاره به نشست مسعود پزشکیان با دبیران کل احزاب و فعالان سیاسی، این جلسه را متفاوت از نشست‌های مشابه در دولت‌های گذشته دانست و اظهار داشت: «رئیس‌جمهور از تمامی احزاب و گروه‌های سیاسی دعوت کرد تا فراتر از ارائه ایده‌ها و پیشنهادات، در حل مسائل کشور مشارکت کنند.» همچنین، بر اساس گزارشی که سایت ریاست جمهوری از اظهارات رئیس‌جمهور منتشر کرده، معیشت مردم و مسائل اجتماعی و اقتصادی، ضرورت پرهیز از اختلافات داخلی و چالش‌های ناشی از دو جنگ اخیر، از دغدغه‌های اصلی پزشکیان بوده است.

با وجود اینکه در دیدار پزشکیان با احزاب چه مباحثی مطرح شده، نکته مهم این است که احزاب و تشکل‌های سیاسی چه میزان سرمایه اجتماعی دارند و چگونه می‌توانند در حل مشکلات کشور کمک کنند. احزاب باید نماینده بخشی از جامعه باشند و مطالبات آن را به درستی بیان کنند تا بتوانند در زمان‌های حساس سیاسی، جامعه را برای مشارکت بسیج کنند. تاریخچه سیاسی تشکل‌ها نشان می‌دهد که احزاب در ایران توانسته‌اند از چنین ظرفیتی برخوردار شوند. در مقاطعی، اصلاح‌طلبان و اصولگرایان با حمایت از یک نامزد انتخاباتی، موفق به پیروزی در انتخابات و کسب قدرت شدند، اما شرایط کنونی به گونه‌ای است که به گفته سیاسیون، مردم از این دو جریان عبور کرده‌اند.

مسئله تنها به اردوگاه‌های چپ و راست محدود نمی‌شود، بلکه کاهش قدرت نمایندگی و بسیج اجتماعی از سوی این تشکل‌ها نیز حائز اهمیت است. در حالی که ممکن است احزاب متعددی در وزارت کشور ثبت شده باشند، تعداد آنها به تنهایی نمی‌تواند نشان‌دهنده قدرت واقعی آنها باشد. سرمایه اجتماعی یکی از نکات کلیدی است که به نظر می‌رسد تشکل‌های سیاسی ایران از آن بی‌بهره‌اند. این موضوع را می‌توان با آرای ۱۶ میلیونی رئیس‌جمهور در انتخابات ریاست‌جمهوری تیرماه و میزان مشارکت ۴۱ درصدی مردم در انتخابات مجلس دوازدهم مشاهده کرد؛ رقمی که نشان‌دهنده پایین‌ترین سطح مشارکت پس از انقلاب است. هرچند این آمار به تنهایی نمی‌تواند نشان دهد که جامعه از سیاسیون فاصله گرفته، اما نشان می‌دهد که مردم در فرآیند رسمی سیاست کشور مشارکت نمی‌کنند و قدرت بسیج جریان‌های سیاسی کاهش یافته است.

اگرچه پزشکیان بارها از وفاق ملی سخن گفته و تلاش کرده تا با مخالفان خود ارتباط برقرار کند، اما تندروها حتی در شرایط بحرانی نیز از هیچ اقدامی برای تضعیف دولت دریغ نکردند. این موضوع و دیدار رئیس‌جمهور با سیاسیون به انتقادات دامن زده است. منتقدان بر این باورند که این دیدارها باید به عنوان تلاشی برای حفظ کانال گفت‌وگو با جریان‌های سیاسی تلقی شوند، اما تنها زمانی می‌توانند مؤثر باشند که احزاب رابطه خود را با جامعه ترمیم کنند و دولت نیز آنها را فقط برای شنیدن نظرات دعوت نکند. به عبارت دیگر، مسئله تنها دیدار پزشکیان و احزاب نیست؛ بلکه بحران نمایندگی سیاسی در جامعه‌ای است که جریان‌های سیاسی همچنان فعال هستند، اما دیگر مانند گذشته سرمایه اجتماعی ندارند.