کچاپ اولیه: داستان جالب سس محبوبی که از ماهی آغاز شد و گوجه نداشت!

کد خبر: ۹۳۸۱۹۱ تاریخ انتشار: ۰۴ : ۱۶ – ۱۵ شهریور ۱۴۰۵ خواندنی ها >> خواندنی ها پ اولین کچاپ دنیا اصلا گوجه نداشت؛ داستان عجیب سس محبوبی که از ماهی شروع شد

تاریخچه کچاپ به هزاران سال پیش و سواحل جنوب‌شرق آسیا برمی‌گردد؛ زمانی که این سس هیچ ارتباطی با گوجه‌فرنگی نداشت. به گزارش انتخاب، کچاپ امروزه یکی از شناخته‌شده‌ترین چاشنی‌ها در سفره‌های غذایی است؛ سسی قرمز، شیرین و غلیظ که معمولاً همراه با سیب‌زمینی سرخ‌کرده، همبرگر، هات‌داگ و سایر فست‌فودها سرو می‌شود. با این حال، نسخه‌ای که امروزه می‌شناسیم، تفاوت‌های زیادی با نمونه‌های اولیه این سس دارد. در آغاز، کچاپ نه تنها قرمز بود، بلکه هیچ نشانی از گوجه‌فرنگی نداشت و ریشه آن به سس ماهی در جنوب‌شرق آسیا برمی‌گردد.

نخستین کچاپ؛ سسی با طعم ماهی

ریشه واژه و مفهوم کچاپ احتمالاً به حدود قرن سوم پیش از میلاد برمی‌گردد. در آن زمان، در برخی مناطق جنوب‌شرق آسیا و چین نوعی سس ماهی با نام‌هایی مشابه «کِه‌تسیِپ» یا «کِه‌چیِپ» تهیه می‌شد. این سس از ماهی تخمیرشده درست می‌شد و نام آن به نوعی به آب یا آب‌نمک حاصل از ماهی شور و تخمیرشده اشاره داشت. بر اساس پژوهش‌های تاریخی، خاستگاه این سنت غذایی احتمالاً به نواحی نزدیک به ویتنام امروزی بازمی‌گردد. سس‌های ماهی از دیرباز بخش مهمی از آشپزی این منطقه بوده‌اند و هنوز هم در بسیاری از کشورهای جنوب‌شرق آسیا مصرف می‌شوند. بنابراین، کچاپی که امروزه با گوجه‌فرنگی می‌شناسیم، در اصل از خانواده‌ای از چاشنی‌های شور و تخمیرشده نشأت می‌گیرد که هیچ شباهتی به سس قرمز امروزی نداشتند.

کچاپ چگونه به اروپا رسید؟

در قرن هفدهم میلادی، بازرگانان و دریانوردان بریتانیایی در سفرهای خود به آسیا با انواع این سس‌ها آشنا شدند و واژه‌هایی مانند «کِه‌چیِپ» و بعدها «کِچاپ» را به اروپا آوردند. در آن زمان، حتی اروپایی‌ها نیز تعریف مشخصی از کچاپ نداشتند. برخی این واژه را برای سس سویا به کار می‌بردند و برخی دیگر آن را عنوانی عمومی برای سس‌های شور و تند آسیایی می‌دانستند. وقتی این ایده به بریتانیا رسید، آشپزها شروع به تهیه نسخه‌های مخصوص خود کردند. نخستین دستور شناخته‌شده انگلیسی برای کچاپ به سال ۱۷۲۷ برمی‌گردد و ماده اصلی آن آنچوی بود. در این دستور از سرکه، میخک و فلفل نیز استفاده شده بود، اما خبری از گوجه‌فرنگی وجود نداشت.

کچاپ فقط با ماهی درست نمی‌شد

این تنوع تا حدی به دلیل نبود دستور استاندارد برای کچاپ بود. هر منطقه و هر آشپز می‌توانست ترکیبات متفاوتی را امتحان کند و محصول نهایی را متناسب با ذائقه مردم تغییر دهد. گوجه‌فرنگی قرن‌ها پیش از ظهور کچاپ، به‌عنوان یک گیاه در اروپا شناخته شده بود. این گیاه ابتدا در قاره آمریکا اهلی شد و پس از ورود به اروپا، به تدریج در نقاط مختلف این قاره کشت شد. با این حال، گوجه‌فرنگی برای مدت طولانی در برخی از بخش‌های اروپا با بدبینی روبه‌رو بود. حتی در بریتانیا نیز مدتی تصور می‌شد که خوردن آن می‌تواند خطرناک باشد. به همین دلیل، گوجه‌فرنگی دیرتر از آنچه که انتظار می‌رفت به یکی از مواد اصلی آشپزی بریتانیا تبدیل شد. در قرن نوزدهم، شرایط تغییر کرد و گوجه‌فرنگی بیش از گذشته وارد رژیم غذایی مردم شد. در همین دوره بود که نسخه‌های گوجه‌ای کچاپ در آمریکا به تدریج جای خود را باز کردند.

نخستین کچاپ گوجه‌ای چه زمانی ساخته شد؟

گزارش‌هایی درباره تهیه کچاپ گوجه‌ای در آمریکا در قرن هجدهم وجود دارد، اما نخستین دستور شناخته‌شده‌ای که به‌طور مشخص برای کچاپ گوجه‌ای ثبت شده، در سال ۱۸۱۲ منتشر شد. این دستور را جیمز میس، باغبان و متخصص گیاهان از فیلادلفیا ارائه کرد. نسخه او هنوز تفاوت زیادی با کچاپ امروزی داشت و حتی در ترکیب آن برندی نیز وجود داشت. همچنین این سس از نظر ادویه و طعم با محصولی که امروز در بطری‌های کچاپ می‌بینیم فاصله زیادی داشت. با این حال، ورود گوجه‌فرنگی به دستور کچاپ نقطه عطف مهمی در تاریخ این چاشنی بود. اگرچه کچاپ گوجه‌ای پیش از این نیز وجود داشت، این هنری جی. هاینز بود که در سال ۱۸۷۶ نسخه‌ای را عرضه کرد که شباهت بسیار بیشتری به کچاپ امروزی داشت. شرکت هاینز با استفاده از گوجه‌فرنگی، سرکه، شکر و ترکیبی از ادویه‌ها محصولی تولید کرد که به‌تدریج در میان مصرف‌کنندگان محبوب شد. همین روند به استاندارد شدن کچاپ کمک کرد و در نهایت نسخه گوجه‌ای و شیرین آن به شکل غالب این سس در آمریکا و سپس بسیاری از نقاط جهان تبدیل شد.

مسیر تاریخی کچاپ نشان می‌دهد که بسیاری از غذاهای آشنا، گذشته‌ای کاملاً متفاوت با شکل امروزی خود دارند. نخستین نمونه‌های این سس در آسیا با ماهی تخمیرشده ساخته می‌شدند و زمانی که ایده آن به اروپا رسید، دستورهای متنوعی با آنچوی، قارچ، صدف، گردو و مواد دیگر شکل گرفت. گوجه‌فرنگی تنها در مرحله‌ای بسیار دیرتر وارد این داستان شد و در آمریکا بود که نسخه گوجه‌ای به شکل امروزی آن نزدیک شد. بنابراین، دفعه بعد که بطری کچاپ را کنار بشقاب سیب‌زمینی سرخ‌کرده می‌گذارید، بد نیست بدانید سسی که امروز آن را با رنگ قرمز و طعم شیرین می‌شناسیم، سفری چند هزار ساله را پشت سر گذاشته است؛ سفری که از سس ماهی در آسیا آغاز شد و سرانجام به یکی از مشهورترین چاشنی‌های جهان تبدیل گردید.