راز فقدان بینی در بسیاری از مجسمه‌های باستانی چیست؟

کد خبر: ۹۳۸۳۶۷

تاریخ انتشار: ۲۹ : ۲۳ – ۱۶ شهریور ۱۴۰۵

در میان تمدن‌های مختلف، تعداد کمی از مجسمه‌های باستانی توانسته‌اند از آسیب‌های زمان در امان بمانند. برخی از این مجسمه‌ها دست‌های خود را از دست می‌دهند و برخی دیگر سرشان را؛ اما جالب است که تعداد قابل توجهی از آن‌ها تنها فاقد بینی هستند. این تخریب و تغییر شکل گاهی به دلیل آسیب‌های تصادفی رخ می‌دهد، اما در بسیاری از موارد نتیجه فرآیندهای طبیعی یا تخریب‌های عمدی است.

چرا افراد به طور عمدی بینی مجسمه‌ها را قطع می‌کردند؟ در بسیاری از فرهنگ‌های باستانی، مجسمه‌ها تنها آثار هنری نبودند، بلکه دارای قدرت معنوی یا نمادین نیز بودند. بنابراین، در طول تاریخ، «شمایل‌شکنی» (تخریب عمدی نمادها یا پیکره‌های مهم) به عنوان روشی برای تضعیف اقتدار یا سلب قدرت تلقی می‌شد.

به عنوان مثال، مصریان باستان بر این باور بودند که مجسمه‌های خدایان می‌توانند بخشی از ذات آن خدایان را در خود داشته باشند؛ به همین ترتیب، تندیس یک شخص درگذشته (مانند یک فرعون) می‌توانست بخشی از روح او را در خود نگه دارد. مردم معتقد بودند که آسیب رساندن به بخش خاصی از بدن یک مجسمه، مانع از انجام وظیفه آن می‌شود؛ به عنوان مثال، خرد کردن گوش‌های تندیس یک خدا با چکش، مانع از شنیدن دعاها توسط او می‌شد، در حالی که شکستن بازوی مجسمه، مانع از اهدای نذورات یا دریافت آن‌ها می‌گردید.

با توجه به این‌که نیروی حیات (یعنی نَفَس) از طریق بینی وارد بدن می‌شود، از بین بردن بینی یک «مجسمه روح‌دار» مانع از تنفس آن شده و در واقع آن را «می‌کشت». مردم معمولاً به دلایل سیاسی یا مذهبی، و همچنین به عنوان نوعی محافظت از خود، مجسمه‌ها را تخریب می‌کردند. به عنوان مثال، سارقان و غارتگران مقبره‌های مصری گاهی بینی مجسمه را قطع می‌کردند تا از انتقام‌جویی شخص درگذشته جلوگیری کنند.

علاوه بر این، بریدن و مثله کردن بینی یکی از اشکال رایج مجازات در دنیای باستان بود؛ از یونان گرفته تا امپراتوری ایران و دوره بیزانس. از بین بردن بینی یک تندیس می‌توانست روشی برای مجازات معنوی شخص واقعی یا خدای مربوطه باشد.

مجسمه‌ها چگونه بینی خود را به طور طبیعی از دست می‌دهند؟ مجسمه‌ها ممکن است به دلیل پدیده «هوازدگی» (فرسایش طبیعی) بینی یا سایر اعضای بدن خود را از دست بدهند. این فرآیند شامل تجزیه یا انحلال تدریجی سنگ‌ها و مواد معدنی است؛ مانند سنگ آهک که معمولاً در مجسمه‌ها و سازه‌های مصر باستان استفاده می‌شد و سفال «تِراکوتا» که مورد علاقه مجسمه‌سازان اولیه دودمان «چین» بود.

این مواد هنگامی که برای مدت طولانی در معرض عوامل طبیعی قرار می‌گیرند، به آرامی تخریب می‌شوند. هوازدگی می‌تواند ناشی از تغییرات فیزیکی مانند انبساط و انقباض مکرر سنگ به دلیل تغییرات دما باشد یا می‌تواند به دلیل فرآیندهای شیمیایی یا بیولوژیکی باشد. از عوامل رایج هوازدگی می‌توان به آب، یخ، اسیدها، نمک‌ها، گیاهان، حیوانات و تغییرات دمایی اشاره کرد.

به گزارش انتخاب