بازگشت به اتاق جنگ: نگاهی به قرارگاه خاتمالانبیا و دلایل ادغام آن با ستاد کل نیروهای مسلح
تحولات نظامی اخیر نشان میدهد که جنگ مدرن دیگر محدود به میدانهای زمینی نیست. درگیریهای مستقیم و گسترده، استفاده همزمان از موشکها، پهپادها، پدافند هوایی، نیروی هوایی، جنگ الکترونیک و تهدیدات سایبری را ضروری کرده است. این تغییرات، ابعاد جدیدی به جنگها افزوده و نیاز به استراتژیهای نوین را بهوجود آورده است.
به گزارش خبرآنلاین، قرارگاه «خاتمالانبیا» در ایران بیشتر به عنوان قرارگاه سپاه شناخته میشود که وظایف سازندگی را بر عهده دارد. این قرارگاه، که به عنوان قرارگاه سازندگی خاتم نیز شناخته میشود، یک مجموعه بزرگ است که در پروژههای عمرانی، نفتی و زیرساختی فعالیت میکند. با این حال، پس از دو جنگ اخیر، این قرارگاه بیشتر به عنوان نهادی نظامی شناخته میشود که در زمینه جنگ، حمله و دفاع فعالیت دارد؛ قرارگاهی با نام کامل «قرارگاه مرکزی خاتمالانبیا(ص)» که فرماندهی عالیترین عملیاتهای جنگی را در اختیار دارد. این قرارگاه ریشه در جنگ ایران و عراق دارد و پس از جنگ 8 ساله، به همراه ستاد کل نیروهای مسلح، مسئولیت عملیاتهای برونمرزی و تهاجمی را بر عهده گرفت.
اخیراً در حکمی از سوی آیتالله سید مجتبی خامنهای، رهبر نظام، برای انتصاب سردار علی عبداللهی به عنوان رئیس جدید ستاد کل نیروهای مسلح، سه مأموریت اصلی تعیین شد که یکی از آنها، «تکمیل روند ادغام ستاد کل نیروهای مسلح و قرارگاه مرکزی خاتمالانبیا(ص) مبتنی بر تدبیر امام شهید» است. این بند نشاندهنده یک تغییر مهم در ساختار فرماندهی نیروهای مسلح است؛ تغییری که میتواند ساختار فرماندهی راهبردی و عملیاتی جمهوری اسلامی را به هم نزدیکتر کند.
تاریخچه تشکیل قرارگاه مرکزی خاتمالانبیا به دهه ۶۰ و جنگ ایران و عراق بازمیگردد. در آن زمان، دو نیروی نظامی ایران یعنی ارتش و سپاه در تاکتیکها و نحوه عملکرد در جبههها به تدریج دچار اختلاف شدند. این اختلافات برای فرماندهان ارشد سیاسی و نظامی جنگ آزاردهنده بود و به نوعی انرژی نیروهای مسلح را در شرایط جنگی کاهش میداد. هر دو سازمان نظامی هدف مشترکی یعنی دفاع از ایران داشتند، اما با دیدگاههای متفاوتی به این هدف مینگریستند. ارتش به صورت کلاسیک و سپاه با نگاهی متفاوت به میدان مینگریست.
اگرچه عملیاتهای مشترک و هماهنگی میان این دو نیرو در مقاطع مختلف جنگ شکل گرفت، اما اداره یک جنگ گسترده نیازمند سطحی بالاتر از فرماندهان دو نیرو بود؛ سطحی که بتواند هر دو نیرو را تحت یک فرماندهی واحد قرار دهد و ظرفیتهای آنها را هماهنگ کند. قرارگاه مرکزی خاتمالانبیا در چنین فضایی و پیش از عملیات خیبر در سال 1362 به فرماندهی اکبر هاشمی رفسنجانی تأسیس شد. این قرارگاه به تدریج به مرکز هماهنگی و فرماندهی عملیاتهای گسترده تبدیل شد و تلاش کرد تا مسئلهای را حل کند که جنگ به وضوح آن را نمایان کرده بود: چگونه میتوان نیروهای مختلف با ساختارهای مستقل را در یک میدان نبرد تحت یک فرماندهی واحد قرار داد؟ این تجربه بعدها به یکی از پایههای شکلگیری و تحول ساختار فرماندهی کل نیروهای مسلح جمهوری اسلامی تبدیل شد.
تفاوتهای میان «ستاد کل» و «قرارگاه مرکزی» تا پیش از روند جدید ادغام، در مأموریتهای این دو نهاد مشخص بود. ستاد کل نیروهای مسلح در سطح کلان، مسئول هماهنگی، سیاستگذاری، برنامهریزی و نظارت بر نیروهای مسلح است. ارتش، سپاه، فرماندهی انتظامی، بسیج و دیگر اجزای ساختار نظامی کشور در سطح عالی با این نهاد مرتبط هستند. در مقابل، قرارگاه مرکزی خاتمالانبیا ماهیتی عملیاتی و جنگی دارد و در شرایط جنگ، بحران و عملیاتهای گسترده، وظیفه هماهنگی و هدایت مشترک ظرفیتهای نظامی را بر عهده میگیرد. به عبارت دیگر، ستاد کل را میتوان «مغز راهبردی» ساختار نیروهای مسلح دانست و قرارگاه مرکزی خاتمالانبیا را «اتاق جنگ و عملیات» آن.
اکنون دستور برای تکمیل ادغام این دو ساختار میتواند به معنای نزدیکتر شدن این دو سطح از فرماندهی باشد؛ به این معنا که فاصله میان تصمیمسازی راهبردی و فرماندهی عملیاتی کاهش یابد. صدور دستور ادغام به اندازه خود دستور اهمیت دارد. تحولات نظامی سالهای اخیر، به ویژه تجربه درگیریهای مستقیم و گسترده، نشان داده که جنگ مدرن دیگر به یک میدان زمینی محدود نیست. موشکها، پهپادها، پدافند هوایی، نیروی هوایی، جنگ الکترونیک، عملیات اطلاعاتی و تهدیدات سایبری میتوانند بهطور همزمان در یک بحران فعال شوند. در چنین شرایطی، فرماندهی نیروهای مسلح با مسئلهای پیچیدهتر از گذشته روبهرو است: چگونه باید مجموعهای از توانمندیهای متنوع و پراکنده را در کوتاهترین زمان ممکن به یک پاسخ هماهنگ تبدیل کرد؟ این مسئله احتمالاً یکی از دلایل اصلی اهمیت یافتن دوباره مفهوم «فرماندهی مشترک» است.
دستور اخیر نیز تنها به ادغام ساختاری محدود نمیشود. در حکم رئیس جدید ستاد کل، بر ارتقای آمادگیهای دفاعی و امنیتی و فراهمسازی امکان پاسخ به تهدیدهای متعارف، نوین، شناختی و ترکیبی تأکید شده است؛ عبارتی که نشان میدهد نگاه جدید به فرماندهی نیروهای مسلح، صرفاً معطوف به جنگ کلاسیک نیست.
با این حال، هنوز نمیتوان با قطعیت گفت که ادغام به معنای حذف کامل عنوان و ساختار قرارگاه مرکزی خاتمالانبیا خواهد بود. عبارت «تکمیل روند ادغام» بیشتر از آنکه از یک تصمیم ساده برای تعطیل کردن یک نهاد خبر دهد، نشاندهنده یک بازآرایی سازمانی است؛ بازآراییای که احتمالاً هدف آن ایجاد زنجیره فرماندهی منسجمتر میان سطح راهبردی و عملیاتی است. نکته قابل توجه این است که علی عبداللهی پیش از رسیدن به ریاست ستاد کل، خود در ساختار قرارگاه مرکزی خاتمالانبیا حضور داشت و این مسئله میتواند اجرای روند جدید را از نظر مدیریتی سادهتر کند. همچنین پس از صدور احکام جدید، تغییرات در جایگاه فرماندهی قرارگاه و ستاد کل، این گمانه را تقویت کرده که ساختار نهایی در حال بازطراحی است.
قرارگاه مرکزی خاتمالانبیا محصول تجربه جنگ ایران و عراق بود؛ جنگی که ضرورت هماهنگی میان ارتش و سپاه را به یکی از مسائل اصلی جمهوری اسلامی تبدیل کرد. امروز اما مسئله پیچیدهتر شده است. اگر در دهه ۶۰ چالش اصلی، ایجاد هماهنگی میان دو نیروی بزرگ نظامی بود، در شرایط جدید باید میان مجموعهای از توانمندیهای موشکی، هوایی، دریایی، پهپادی، پدافندی، اطلاعاتی و سایبری هماهنگی ایجاد شود. از این منظر، ادغام ستاد کل نیروهای مسلح و قرارگاه مرکزی خاتمالانبیا را میتوان بیش از یک جابهجایی اداری دانست. این تغییر، در صورت اجرای کامل، میتواند تلاش جمهوری اسلامی برای ساختن یک زنجیره فرماندهی فشردهتر و متمرکزتر باشد؛ زنجیرهای که در آن فاصله میان «تصمیمگیری درباره جنگ» و «هدایت جنگ» کمتر شود. اینکه ساختار نهایی دقیقاً چه شکلی خواهد داشت، هنوز مشخص نیست؛ اما یک نکته روشن است: قرارگاه مرکزی خاتمالانبیا با آن تجربیات منحصر به فردش، اکنون خود در آستانه یکی از مهمترین تغییرات تاریخی قرار گرفته است. تغییری که شاید در نهایت به معنای بازگشت به ایدهای قدیمی باشد: یک فرماندهی واحد برای نیروهای متفاوتی که قرار است در لحظه بحران، مانند یک نیروی واحد عمل کنند.
برچسب ها :جنگ و دفاع ، داغ ، ستاد کل نیروهای مسلح ، قرارگاه خاتم
- نظرات ارسال شده توسط شما، پس از تایید توسط مدیران سایت منتشر خواهد شد.
- نظراتی که حاوی تهمت یا افترا باشد منتشر نخواهد شد.
- نظراتی که به غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط با خبر باشد منتشر نخواهد شد.
ارسال نظر شما
مجموع نظرات : 0 در انتظار بررسی : 0 انتشار یافته : ۰