سونامی گرانی سفره فقرا را تهدید می‌کند؛ تورم خوراکی‌ها از ۱۳۴ درصد گذشت و ۱۱ استان در بحران سه‌رقمی!

امیرعباس آذرم‌وند: مرکز آمار ایران در پایان خردادماه، نرخ تورم سالانه و نقطه به نقطه را به ترتیب ۶۲ درصد و ۸۸.۶ درصد اعلام کرد که این ارقام بالاترین نرخ‌هایی هستند که این نهاد رسمی در خصوص شاخص تورم منتشر کرده است. از سال ۱۳۱۶، شبکه بانکی در ایران به انتشار آمارهای تورمی پرداخته است. اگرچه بانک مرکزی از سال ۳۹ تأسیس شده و محاسبه نرخ تورم را بر عهده دارد، مرکز آمار ایران نیز از سال ۹۱ به انتشار آمارهای تورمی اقدام کرده است. اکنون، پس از ۱۵ سال، رکوردهای منفی تورم یکی پس از دیگری شکسته می‌شود و هر ماه بر آن افزوده می‌گردد.

پیش از این، بالاترین نرخ تورم که مرکز آمار گزارش کرده بود، مربوط به سال ۱۴۰۱ بود که نرخ تورم سالانه به ۴۵.۸ درصد رسید. همچنین، بالاترین تورم نقطه به نقطه ثبت شده نیز با ۸۸.۶ درصد در خردادماه امسال به دست آمد و پیش از آن، بیشترین تورم نقطه‌ای در اواخر سال ۱۴۰۱ ثبت شده بود. در آن زمان، نرخ تورم نقطه‌ای به ۶۰ درصد نرسید و اکنون به احتمال زیاد نرخ تورم نقطه‌ای در تیرماه از ۹۰ درصد و در شهریور از ۱۰۰ درصد عبور خواهد کرد. در سال جاری و همچنین در سال ۱۴۰۱، عامل اصلی جهش تورم، شوک ارزی بود که دولت‌ها با امید به کنترل رانت و بهبود منابع خود به اقتصاد تحمیل کردند.

مقایسه دو شوک ارزی اخیر در دولت‌های سیزدهم و چهاردهم نشان می‌دهد که هرچند در سال ۱۴۰۱ شوک ناگهانی بیشتری وارد شد، اما در سال ۱۴۰۴ به دلیل اینکه پیش از تحمیل شوک، نرخ تورم بالاتر بود، شدت جهش تورم نیز بیشتر از گذشته بود. تحمیل دو جنگ از سوی آمریکا و اسرائیل به ایران یکی از مهم‌ترین دلایل رشد شدید تورم به شمار می‌رود. تورم ماهانه نیز هرچند به مرحله رکوردشکنی نرسیده، اما برای ششمین ماه متوالی بیش از ۵ درصد باقی مانده است. با وجود روند فزاینده تورمی تا دی‌ماه، نرخ تورم ماهانه به بیش از ۵ درصد نرسیده بود، اما پس از آن از این نرخ کمتر نشده است. به این ترتیب، میانگین تورم ماهانه که تا دی‌ماه ۳.۶ درصد بود، در ۶ ماه بعد به حدود ۷.۱ درصد افزایش یافته است.

تورم با فشار حداکثری بر اقشار کم‌درآمد، به نوعی مالیاتی از جیب نیروی کار محسوب می‌شود که در نهایت به جیب ثروتمندان و سرمایه‌داران می‌رود. در شرایط تورمی، ارزش دارایی‌ها افزایش می‌یابد و قدرت خرید واقعی مزد کاهش می‌یابد. با این حال، از ویژگی‌های تورم فعلی ایران، سنگین‌تر بودن فشار آن بر اقشار کم‌درآمد، روستاییان و استان‌های محروم است. براساس گزارش اخیر مرکز آمار ایران، در حالی که دهک اول (فقیرترین دهک درآمدی) تورم نقطه‌ای معادل ۱۰۰.۲ درصد را در خردادماه تجربه کرده، برای دهک دوم این نرخ به ۱۰۱.۴ درصد رسیده است، در حالی که دهک دهم (ثروتمندترین دهک) تنها ۸۵.۸ درصد تورم را حس کرده است. به عبارت دیگر، شدت تورمی که اقشار تهیدست تجربه کرده‌اند، ۱۵.۶ درصد بیشتر از تورمی بوده که ثروتمندان حس کرده‌اند.

از سوی دیگر، در شرایطی که نرخ تورم ماهانه کل ۵.۹ درصد و تورم ماهانه شهرها ۵.۸ درصد بوده، تورم ماهانه مناطق روستایی به ۶.۶ درصد رسیده است. تورم نقطه به نقطه در شهرها ۸۵.۲ درصد و در روستاها ۱۰۸.۱ درصد گزارش شده است. همچنین، نرخ تورم سالانه در مناطق شهری معادل ۶۰.۳ درصد و در مناطق روستایی ۷۲.۴ درصد اعلام شده است. به این ترتیب، مردم روستاها تورم نقطه‌ای را ۲۲.۹ درصد بیشتر از شهرها تجربه می‌کنند و نرخ تورم سالانه در روستاها نیز ۱۲.۱ درصد بیشتر از شهر است.

علاوه بر این، تورم نقطه‌ای برای ۱۱ استان کشور به سه رقم رسیده است؛ استان‌های آذربایجان غربی، ایلام، چهارمحال و بختیاری، خراسان شمالی، کردستان، کرمانشاه، کهگیلویه و بویراحمد، گلستان، مازندران، مرکزی و هرمزگان تورم نقطه به نقطه سه رقمی را تجربه کرده‌اند. بالاترین تورم استانی مربوط به ایلام با ۱۱۴.۷ درصد و پس از آن استان کردستان با ۱۱۱.۷ درصد است. همچنین، تورم نقطه به نقطه برای استان تهران ۷۳.۳ درصد اعلام شده که ۱۵.۳ درصد کمتر از تورم عمومی کشور است.

تورم خوراکی‌ها بیش از ۱۳۴ درصد است که یکی از مهم‌ترین دلایل افزایش فشار معیشتی بر اقشار کم‌درآمد در شرایط فعلی کشور به شمار می‌رود. در حالی که تورم سالانه و نقطه به نقطه ۶۲ و ۸۸.۶ درصد اعلام شده، تورم سالانه و نقطه به نقطه گروه خوراکی‌ها به ترتیب ۹۰.۷ درصد و ۱۳۴.۶ درصد بوده است. بالاتر بودن تورم خوراکی‌ها با توجه به سهم بیش از ۴۰ درصدی آن در هزینه‌های خانوارهای فقیر، فشار تورمی بر اقشار کم‌درآمد را دوچندان کرده است. در میان اقلام خوراکی، بیشترین تورم به گروه روغن‌ها و چربی‌ها تعلق دارد که تورم سالانه این گروه ۱۴۳.۱ درصد و تورم نقطه به نقطه آن ۲۷۸.۴ درصد گزارش شده است. مهم‌ترین عامل این افزایش تورم، حذف ارز ترجیحی ۲۸ هزار و ۵۰۰ تومانی است. گروه نان و غلات نیز تورمی بالاتر از دیگر گروه‌ها دارند؛ تورم سالانه این گروه ۱۲۰.۷ درصد و تورم نقطه به نقطه آن ۱۳۸.۸ درصد اعلام شده است.

این وضعیت در حالی است که در ابتدای تیرماه، دولت به طور ناگهانی قیمت نان در تهران و ورامین را دو برابر کرد و با وجود درخواست کارشناسان، از این اقدام خود کوتاه نیامد. در نتیجه، تیرماه با رشد چشمگیر و جهش تورمی در این بخش مواجه خواهد شد و حتی ممکن است تورم نان از روغن پیشی بگیرد. گوشت نیز از جمله دیگر گروه‌هایی است که تورمی چشمگیر را تجربه کرده است؛ تورم نقطه به نقطه گروه گوشت قرمز و ماکیان ۱۷۸.۲ درصد و تورم سالانه آن ۸۹.۵ درصد محاسبه شده است. پس از آن، لبنیات یعنی گروه شیر، پنیر و تخم‌مرغ تورم نقطه‌ای ۱۵۱.۹ درصدی را تجربه کرده و تورم نقطه به نقطه گروه میوه و خشکبار نیز ۹۹.۹ درصد اعلام شده است.

با تداوم روند فعلی و بی‌توجهی دولت نسبت به افزایش تورم خوراکی‌ها و عدم افزایش میزان کالابرگ، به ویژه برای اقشار میانی و کم‌درآمد که بیش از دیگران زیر فشار تورم قرار دارند، رشد چشمگیر نرخ فقر غیرقابل اجتناب خواهد بود.