دستگاه درمان سرطان، به دلیل خطای نرم‌افزاری جان بیماران را گرفت

کد خبر: ۹۳۵۹۴۸

تاریخ انتشار: ۵۹ : ۲۱ – ۳۰ مرداد ۱۴۰۵

دستگاهی که قرار بود به درمان سرطان کمک کند، به دلیل خطای نرم‌افزاری جان بیماران را گرفت. دستگاه پرتودرمانی Therac-25 که توسط شرکت کانادایی Atomic Energy of Canada Limited (AECL) تولید شده بود، به یکی از معروف‌ترین نمونه‌های شکست نرم‌افزار در سیستم‌های ایمنی-حیاتی تبدیل گردید. این دستگاه از اوایل دهه ۱۹۸۰ برای درمان سرطان به کار می‌رفت و قابلیت تولید پرتو الکترونی و پرتو ایکس را داشت؛ اما مجموعه‌ای از خطاهای نرم‌افزاری و نقص‌های طراحی منجر به چندین مورد پرتودهی بسیار شدید شد.

به گزارش انتخاب، در سال‌های گذشته، حذف قفل‌های سخت‌افزاری و خطاهای کدنویسی در این دستگاه باعث تابش بیش از حد پرتو به بیماران و مرگ سه نفر گردید. بین سال‌های ۱۹۸۵ تا ۱۹۸۷، حداقل شش حادثه مرتبط با Therac-25 ثبت شد که در آن بیماران به جای دوز تجویز شده، مقادیر بسیار بالاتری از پرتو دریافت کردند. در نتیجه این حوادث، سه بیمار جان خود را از دست دادند و سه نفر دیگر دچار آسیب‌های جدی شدند.

یکی از مشکلات اصلی Therac-25 حذف برخی قفل‌های ایمنی سخت‌افزاری بود که در مدل‌های قبلی وجود داشتند و مسئولیت جلوگیری از وضعیت‌های خطرناک به نرم‌افزار واگذار شده بود. یکی از خطاهای کلیدی، وجود شرایط رقابتی بود که می‌توانست برنامه را به وضعیتی برساند که سیستم تصور کند دستگاه در حالت ایمن است، در حالی که آماده تولید پرتو اشتباه بود.

پیام‌های خطای مبهم نیز مشکل را تشدید کردند. به عنوان مثال، برخی اپراتورها با کدهایی مانند Malfunction 54 مواجه می‌شدند و به دلیل اینکه دستگاه ظاهراً درمان را متوقف کرده بود، تصور می‌کردند که مشکل جدی نیست. بررسی‌های بعدی نشان داد که برخی خطاها در ابتدا به راحتی توسط سازنده بازتولید نمی‌شدند و گزارش‌های کاربران نیز به اندازه کافی جدی گرفته نشدند.

اهمیت Therac-25 تنها به تعداد قربانیان آن محدود نمی‌شود؛ این پرونده به یک مطالعه کلاسیک در زمینه مهندسی نرم‌افزار، ایمنی سیستم‌های حساس و اخلاق حرفه‌ای تبدیل شده است. بررسی‌های مشهور نانسی لوسون و کلارک ترنر درباره این حوادث نشان داد که مشکل تنها به یک باگ منفرد مربوط نمی‌شود و مجموعه‌ای از ضعف‌ها در طراحی، آزمایش، مستندسازی، رابط کاربری و فرآیند واکنش به گزارش‌های کاربران در وقوع این فاجعه نقش داشته‌اند.

Therac-25 امروز یادآور یک اصل اساسی در مهندسی سیستم‌های حساس است: نمی‌توان ایمنی را صرفاً به نرم‌افزار واگذار کرد و انتظار داشت که یک خطای برنامه‌نویسی هیچ پیامدی نداشته باشد. در حوزه‌های پزشکی، هوانوردی و سایر بخش‌های حیاتی، نرم‌افزار باید در کنار لایه‌های مستقل سخت‌افزاری، آزمون‌های دقیق و سازوکارهای نظارتی مطمئن قرار گیرد.

منبع: زومیت